عەقڵییەتی خێڵ؛ کاتێک نامووس بە خوێنی بێتاوانەکان پاک دەکرێتەوە !
رەوا حەمە جانعەقڵییەتی خێڵ؛ کاتێک نامووس بە خوێنی بێتاوانەکان پاک دەکرێتەوە !لە کۆمەڵگای کوردستانی عێراقدا، هێشتا سنوورێکی باریک و ترسناک لە نێوان ژیان و مەرگدا هەیە؛ سنوورێک کە زۆرجار بە وشەیەک، نیگایەک، یان چرکەساتێکی ئەوینداری دەبەزێنرێت، چیرۆکی هێژا فائیق لەدایکبووی ١٩٩٦ لە شاری سلێمانی ، نموونەیەکی تری زیندوو و پڕ لە ئازاری ئەو راستیە تاڵەیە کە چۆن عەقڵییەتی خێڵەکی و یاسای دارستان، خەونەکانی گەنجێک دەگۆڕن بۆ دێوەزمەی خوێناوی، و بە بێدەنگیی دەزگا ئەمنییەکان، مەرگ و "پاککردنەوەی نامووس" دەکەنە دیاری بۆ باوک و کچێکی بێتاوان.
باوەش پیاکردنێک دەبێت بە مەینەتی دوو عاشق
هەموو شتێک لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩ەوە دەستی پێکرد، کاتێک پەیوەندییەکی ئەوینداری لە نێوان هێژا و کچێک بەناوی کاڵێ ئەحمەد مەحمود لەدایکبووی ٢٠٠٢ دروست بوو. کاڵێ کچێکی سەر بە عەشیرەتی (شوانکارە) بوو لە سلێمانی؛ عەشیرەتێک کە وەک زۆربەی پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکانی تری ئەم وڵاتە، هێشتا پرسی ژن و پێوەندی سۆزداری لە چوارچێوەیەکی توندی خێڵەکیدا دەبینێت و وەک کێشەی شەرەف پێناسەی دەکات.
وەرچەرخانی رووداوەکان لە چرکەساتێکی کتوپڕدا بوو؛ کاتێک کاڵێ بڕیار دەدات لە کافتریایەک چاوی بە هێژا بکەوێت بە بۆنەی لە دایکبوونی هێژاوە، لە کاتی گەیشتنیاندا، باوەشێکی گەرمی پێشوازی لە نێوانیاندا دروست دەبێت، بەبێ ئەوەی بزانن کە چاوی چاودێری و "سیخوڕی نامووس" لە دواوەیانە. کەسوکاری کاڵێ کە بە نهێنی لەدوای بوون، کتوپڕ هەڵدەکوتنە ناو کافتریاکەوە ،هێژا لە پەرچەکردارێکی خێرادا دەتوانێت خۆی رزگار بکات و رابکات، بەڵام ئەم راکردنە سەرەتای تۆڵەیەکی خوێناوی بوو.
راکردن بەرەو هەولێر و کۆڵەواربوونی یاسا
هێژا لە ترسی تۆڵەی خێڵەکی، شارەکەی خۆی جێدەهێڵێت و روودەکاتە شاری هەولێر، بەڵام رقی عەشیرەتەکە تەنها لەسەر ئەو نەبوو؛ زۆری پێ ناچێت کەسوکاری هێژا ئاگاداری دەکەنەوە کە چەکدارانی عەشیرەتی کچەکە هێرشیان کردووەتە سەر ماڵی باوکی لە سلێمانی و سوکایەتییەکی زۆریان پێکردوون بە ناوی بەرگریکردن لە شەرەفی خێڵ.
لێرەدا، تراژیدیای گەورەتر کاتێک دەستپێدەکات کە هێژا پەنا بۆ یاسا دەبات و سکاڵای فەرمی لەسەر هێرشبەران تۆمار دەکات، وەڵامی دەزگا ئەمنییەکان و پۆلیس کورتکەرەوەی بێدەسەڵاتیی دەوڵەت بوو لە بەرامبەر عورفی کۆمەڵایەتیدا: "ئەم کێشەیەی ئێوە بابەتی نامووسە و ئێمە ناتوانین هیچتان بۆ بکەین!" ئەم رستەیە بڕیاری کۆتایی بوو کە یاسا چۆکی لە بەرامبەر خێڵدا داداوە و ژیانی هاوڵاتی لە نیشتماندا هیچ بەهایەکی نەماوە.
تاراوگەی بەریتانیا؛ باجی شەرەفپەرستی خێڵ
هێژا کە دەبینێت نە یاسا دەیپارێزێت و نە خاک، ناچار دەبێت کوردستان جێبهێڵێت و رێگەی سەختی کۆچبەری دەگرێتەبەر تا دەگاتە وڵاتی بەریتانیا، بەڵام مۆتەکەی تۆڵە بە دووریی هەزاران کیلۆمەتر کۆتایی نەهات، بەڵکو لە غەریبیدا گەورەترین گورزی دەروونی و جەستەیی لێدرا کاتێک یەک لە دوای یەک هەواڵی کۆچکردنی ئازیزانی پێگەیشت.
لەکاتێکدا هێژا لە بەریتانیا بوو، خزمەکانی کاڵێ بۆ جارێکی تر و ئەمجارەیان بە چەکەوە هەڵیانکوتایەوە سەر ماڵی باوکی هێژا لە سلێمانی، لە چوارچێوەی عەقڵییەتی "پاککردنەوەی شوورەیی بە خوێن"، باوکی هێژا کە ناوی فائیق بوو، لە ناو ماڵەکەی خۆیدا بە فیشەک شەهید دەکەن. کارەساتەکە لێرەشدا نەوەستا؛ پاش ماوەیەکی کورت، هەواڵی هەرە رەشەکە گەیشتە غەریبی، کاتێک هێژا ئاگادارکرایەوە کە خودی کاڵێش (خۆشەویستەکەی) بووەتە قوربانیی هەمان عەقڵییەت و لەلایەن خزمەکانی خۆیەوە بە بیانووی پاککردنەوەی ئابرووچوونی خێڵ و بنەماڵە و بە ناوی نامووسەوە کوژراوە.
دەرئەنجام
چیرۆکی هێژا فائیق، تەنها چیرۆکی خۆشەویستییەکی ناکام نییە، بەڵکو بەڵگەیەکی مەترسیدارە لەسەر بەقوربانی بوونی مرۆڤ لە پێناو دابونەریتە کۆنەکاندا، کاتێک پۆلیس و یاسا پشت لە هاوڵاتی دەکەن و دۆسیەی توندوتیژییەکان لەژێر ناوی "پرسی نامووس" کەنارگیر دەکەن، دەرەنجامەکەی دەبێتە کوشتنی باوکێکی بێتاوان، کوژرانی کچێکی گەنج و ئاوارەبوونی کوڕێک لە غەریبیدا،هێژا ئێستا لە بەریتانیایە، بەڵام رۆحی لە نێوان گۆڕی باوکی و تەرمی غەدرلێکراوی کاڵێدا لە سلێمانی جێماوە؛ لەو شوێنەی کە تێیدا عەشق بە فیشەک و یاسا بە عورفی خێڵەکی و کلتووری کوشتنی نامووس وەڵام دەدرێتەوە.
