دز و دەستپاک

نەوزاد بەندیدز و دەستپاک

ئەکەوینە هەڵەیەکی گەورەوە گەر قسە و جل و بەرگ و سوێند و هەڵس و کەوتی ئاینیی و شکڵ و شێوە و دروشم و وتاری مرۆڤەکان بکەین بە پێوەر بۆ بڕیاردان لەسەر دزیی یان دەستپاکیی کەسێک یان کۆمەڵگایەک ..
چونکە دزیی و دەستپاکیی لەناو کڕۆمۆسۆم و لولپێچی DNA ی مرۆڤەکاندایه و زۆر نهێنییە ..بە مۆرفۆلۆجی و جوڵە و نمایشی ئاینیی و هاوچەرخ ئاشکرا و قەڵاچۆ ناکرێن، خۆ ئەگەر بە هۆی ترس لە خوا و ترس لە یاسا و سزا و حەیاچوون، مرۆڤی دز ناچار کرا ڕاستەوخۆ نەتوانێت دزییەکی سونەتیت لێ بکا، ئەوا سیفەتی دزیی لەناو کڕۆمۆسۆمەکانیدا گۆڕانکاریی و بازدان (mutation ) یان بەسەردا دێت و ..لە ڕێگای نوێ و بە شێوازی جیاواز لەسەر دزیکردن بەردەوام دەبن، ئیتر ئەم گۆڕانکارییانە لە شوازی دزیکردندا بەردەوام دەبێ هەتا ئەمرێت و ئەخرێتە ناو چاڵە تەنگ و تاریکەکەوە.
ئەمەیش لێکدانەوە و ڕوونکردنەوەی پێویستە بۆ ئەوەی بە لایەنی کەمەوە بزانین ئاخۆ خۆیشمان دز نین و ..کڕۆمۆسۆمەکانمان ئەلیلی دزییان تێدایە یان نا ..
بۆ ئەوەیش، هەزار دۆلار بدە بە هاوڕێیەکت، بڵێ هەر کاتێ ویستم بۆم ڕەوانە بکەرەوە .. ئەویش ڕاستەوخۆ ڕازی ئەبێ، شتێکی زۆر ئاسانە، پارەی خۆیەتی و لای ئەمە و هەر کاتێ بیەوێتەوە، بۆی ڕەوانە ئەکاتەوە..بەڵام ئاسان نییە، چونکە وەک چۆن بۆنی خوێنی دۆلفینەکەی پیرەسانتیاگۆ ڕاویکردبوو لە ڕۆمانەکەی هێمنگوایدا، سەنتەری چێژی قرشەکانی دەریای وروژاند و لە هەرچوارلاوە پەلاماری دۆلفینەکەیان دا و خواردیان، بە هەمان شێوە ئەو هەزار دۆلارە، سەنتەری چێژی دزیی لای هاوڕێکەت ئەوروژێنێ و کڕۆمۆسۆمە نوستووەکانی دزیی ڕائەچڵەکێنێ، ئەوە ئەگەر هاوڕێکەت هەڵگری سیفەتی دزی بێت.
بۆ سبەینێ تەلەفۆنێ بۆ هاوڕێکەت ئەکەیت، وەڵام ناداتەوە .. ئاساییە، ڕەنگە لە گەرماو بێ، خەوتبێ، ئوتومبیل لێ بخوڕێ ..نوێژبکات ....
بەڵام ئەوە نائاساییە کە تەنانەت دوای سەعاتێکیش تەلەفۆنت بۆ ناکاتەوە .. لێرەدا بێ ئەوەی ئاگات لە خۆت بێ کۆمەڵێ شتی لە تۆ دزیوە وەکو کات، ئارامیی، متمانە،هاوڕێیەتیی، ڕێز، کەرامەت، دڵخۆشیی .. لە بەرامبەردا کۆمەڵێ ژەهری بەسەردا پرژاندویت وەکو : بەدگومانیی، دڵتەنگیی، لێکدانەوە، سوکایەتیی، ڕق و تووڕەیی و خەم و خەفەت ..خەو ..
دوای چەند سەعاتێ، تەلەفۆنێکی تری بۆ ئەکەیتەوە، چەندین لێدانێک، جا هەڵیدەگرێ، لە دەنگیدا هەست بە بێ ئەرزشکردن و سووککردن و ناکەس بەچەیی ئەکەیت، بۆ نمونە پێت ئەڵێ: ماڵت ئاوا بێ، وا ئەزانی ئیشم نییە بەدیار مۆبایلەوە دانیشم ؟ .. ئەرێ چییە بەو دواییە سەرت کردۆتە سەر تەلەفۆنکردن .. نەتهێشت بخەوم تازە بە تازە چاوم گەرم ئەبوو ..تەلەفۆنکردن کات و شوێنی تایبەت بە خۆیان هەیە.. جا مەگەر من ئیتر ئیشم نەبێ هەر خەریکی وەڵامدانەوەی تۆ بم..
چەندین قسەی ناشیرینی تر کە تۆ لە هەزار دۆلارەکە دوور ئەخەنەوە و .. ئەیەوێ بتخاتە مەیدانی کۆمەڵێ شەڕی ئەخلاقیی و داب و نەریتەوە، بۆ ئەوەی هێندەت بریندار بکات، هێندەت ئازار بدات، هەزار دۆلارەکەت لە بیر بچێتەوە، یان هەر پێت شەرم بێ داوای بکەیتەوە، ئەتخاتە دۆخێکەوە داواکردنەوەی پارەکەت وەک بێڕێزیی و ناشیرینیی لێ دێت..ئەم دۆخە قوڵتر ئەبێتەوە، وای لێ دێت داواکردنەوەی هەزار دۆلارەکەت وەک تاوانێکی لێ بێ، کە پێویست بەوە بکات خۆتی بۆ ئامادە بکەیت و خەڵکێک کۆبکەیتەوە و ..چەکێک پەیدا بکەیت بۆ ئەوەی لە کاتی پێویستدا بەرگری پێ بکەیت ..
ئەم حاڵەتە قوڵیی و تەنکیی و ..زۆر و کەمیشیی تێدایە، ئەوەیش بە پێی ڕێژەی دزێتیی لە خانەکانی هاوڕێکەتدایە، هەتا ڕێژەی دزبوونەکەی زیاتر بێ، سوکایەتیی و تانە و تەشەر و قسە توێکڵدار و جنێوەکانی قورستر ئەبن، لە بەرامبەردا دوودڵیی و نائومێدیی و خەم و ڕق و تووڕەیی و دڵەراوکێی تۆیش زیاتر ئەبن.
لێرەدا ئەم دزە، کۆمەڵێکی زۆر شتی لە تۆ دزیوە کە بێ بەهاترینیان هەزار دۆلارەکەتە.. چونکە ئارامیی و متمانە کە لە کاڵا گرانەکانن، لە تۆی دزیوە و وای لێکردوویت گرانبەهاترین شت کە کاتە، زۆر بە ناخۆشیی و خەم و دڵەڕاوکێوە تێپەڕێنیت.. وای لێ دێ ئەو شتە گرانبەهایانەی کە پێشتر تۆ هەتبووە، لێت دزراوە، وەک پێکەنین و خەو و ئاسودەیی و چێژی خواردن و پیاسە..
بەرە بەرە تەواوی خانەکانی مێشکت ئەکەونە دۆخی ئامادەباشییەوە بۆ ئەوەی دەیان و سەدان نەخشە بکێشن بۆ دەستخستنەوەی ئەو هەزار دۆلارە ..بەڵام زۆر بێ ئاگایت لەوەی ئەو هێمنیی و متمانە و خۆشبەختییەی دۆڕاندوتە بە ملیۆنەها دۆلار بە دەستی ناهێنیتەوە .. وەک برادەرێک کە بە نیازپاکیی خۆی هەشت سەد دۆلاری تکتی فڕۆکەی بۆ هاوڕێیەکی ناردبوو، بە حیساب کە گەیشتە جێ بۆی بنێرێتەوە، بەڵام نەیزانیبوو ئەو هەشت سەد دۆلارە، چێژیی دزیی له تەواوی خانەکانی هاوڕێکەیدا ئەورژێنێ و نایداتەوە.. لەگەڵ ئەوەدا، دنیایەک ئاسودەیی و دڵنیایی و متمانە و کاتی لێ ئەدزێت، چونکە لە لایەک بە ووتار و ..لەلایەک بە تەلەفۆن و .. لەلایەک بە کردنە سەری خەڵک و هاوسۆزەکانی، وای لێ هاتبوو تەواوی ژیانی تەرخانکردبوو بۆ ئەو هەشت سەد دۆلارە کە لە ڕاستیدا بەها دەروونییە دزراوەکانی هەزاران ئەوەندەی ئەو بڕە پارەیە زیاتر بوون .. یان ئەتوانین بڵێین ئەو ژان و برین و ئازارە دەروونییانەی دوچاریان بۆتەوە، بە تەواوی سامانی سەرزەوی و تەواوی نەخۆشخانە و نوژدارەکانی جیهان چارەسەر نابن..یەکەم کاردانەوەی نێگەتیف ئەوەیە تۆ ئیتر بڕیار ئەدەیت پارە نەدەیت بە هیچ کەسێ ئەگەر برای باوکیشت بێ، بڕیار ئەدەیت کە ئیتر یارمەتی نزیکرین کەست نەدەیت.. متمانەت بە هیچ کەسێک نامێنێت.. لە هەموو کەسێک بەدگومان ئەبیت.. کۆمەڵگات لە پێش چاو ئەبێتە دارستانێکی ترسناک و ناوێریت بە چرکە ڕیلاکس بیت، ئارامیت نییە و خەوی قوڵت نامێنێ ..
ئەمڕۆ یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی مرۆڤ نەخەوتن و بێدارییە، لەبەرئەوەی لەگەڵ هەر دزییەکدا کە لێی کراوە، چەندەها ژەهری دوودڵیی و ڕق وبیری تۆڵەکردنەوە بە ناخیدا ڕژێنراوە، ئیتر خەوی چی ؟ لەوەیش کارەساتبارتر خەڵکانێک هەن کاتێک دزییەکیان لێ دەکرێت، ئەوانیش دزی لە کەسێکی تر ئەکەنەوە .. ئینجا بزانە تاوانێکی چەند گەورەیە کاتێ دەسەڵاتێک دەست موچە و مافی هاووڵاتییەکانیدا ئەگرێت، تۆوی چ داب و نەریتێکی پاوانکردن و دزیکردن لە کۆمەڵگادا ئەچێنێ ؟
هەر بۆیە لە تازەترین ئایینی مێژووی مرۆڤدا کە ئاینی ئیسلامە و ..ئایینەکانی تر کە هەزاران ساڵ ئایینی ئیسلام کۆنترن بە ئاینی ئیسلام ئەڵێن کۆنەپەرست.. لەو ئایینە تازەیەدا، کە تازەترین ئایینە، سزای دەست بڕین بۆ دز دانراوە ..
ئەم دەست بڕینە، ڕق و تووڕەیی لەناو کۆمەڵگای مۆدێرندا دروست کردووە، کە چۆن بڕینی ئەندامێکی گرنگی مرۆڤ بکرێتە سزای دزیی پارەیەک مرۆڤ خۆی دروستی کردووە؟ چۆن ئەندامێک ببڕرێتەوە کە لە ملیارەها خانەی زیندوو پێکهاتووە، لە کاتێکدا تەواوی سەروەت و سامانی دنیا ناتوانن یەک خانەی زیندوو دروست بکەن ؟؟ چۆن دەستی کەسێک ببڕرێتەوە لە کاتێکدا ڕەنگە باوک یان دایک بێت و ..ببێتە هۆی وێرانکردنی دۆخی دەروونیی و جەستەیی مناڵەکانیان ؟؟ چۆن دەستی کەسێک ببڕریت کەتەواوی ژیانی بە کەمئەندامیی و خەم و داخەوە بەڕێ بکات ؟
ئەو قسە و ڕەخنانە لە دەستبڕینی دز لەلایەن تازەترین ئایینی سەر زەمینەوە، لە ڕووکەشدا ڕاست و دروستن، بەڵام ئەگەر بە قوڵتر تەماشای کێشەکە بکەین، بۆمان دەردەکەوێت کەمترین باج لەسەر دز و کۆمەڵگا، بڕینی دەستی دزەکەیە، چونکە مەبەست لە بڕینی دەستی دز، تەنها سامانێک نییە کە دزیوێتی، بەڵکو ڕوخاندنی کەرامەت و ڕێز و ئارامیی و خەو و خەندە و دڵنیایی و متمانە و هێمنیی کەس و خێزان و کۆمەڵگایەکە ..ئەو دزییە دەروونیی و کۆمەڵایەتییە، ئەوەندە گەورەیە بە هیچ شتێک قەرەبوو ناکرێتەوە ..دز کومەڵگای مرۆڤایەتیی ئەگۆڕێت بۆ دارستانێکی تاریک و پڕ لە دڕندە، خاڵیی لە ڕێز و ماف و متمانە و ئارامیی ..پڕ لە ڕەق و توڕەیی و تۆڵە و کوشتن و بڕین ..ئایا بڕینی ئەو دەستە پیسە بۆگەنە بێ ویژدانە تاوانبارە، کەمترین سزا نییە بەرامبەر بەو هەموو تاوانە دەروونیی و کومەڵایەتییە ؟ بەرامبەر بەو تێکدان و ڕوخانی متمانەیە ؟
بۆ دزەکەیش ئەگەر وەک گیانەوەرێک تەماشای بکەین، لە دەستدانی ئەندامێکی باشترە لەوەی بە تەواوەتیی بکوژرێت ..
ئەگەر بڕۆینە زیندانەکان لە تەواوی جیهاندا ژمارەیەکی زۆر لەو زیندانییانە ئەبینین کە بەرگری ئەو ئازارە دەروونیی و کەسێتییەیان نەکردووە و دزەکانیان کوشتووە ..
بە پێچەوانەوە، بڕینی دەستی دزەکان، گەورەترین وانەی پڕاکتیکە بۆ هەموو کۆمەڵگا و گەنج و لاو و مناڵ، بۆ ئەوەی لە دزینی ماڵی ئەوانی تر نزیک نەکەونەوە ..بەو جۆرە متمانە و ئارامیی و دڵنیایی و خەو و حەوانەوەیش نادزرێن و ..ئاسوودەیی کەسیی و کۆمەڵایەتیی ناشێوێت ..
کۆمەڵگایەکی وەکو کۆمەڵگای خۆمان، ئەگەر لە ساڵی 1991 کاتێ یەکەم دز دەستی بۆ یەکەم ماڵی خەڵک و حوکمەت برد، دەستی ببڕدرایه، ئێستا تەواوی سامانی سەر زەوی و ژێر زەوی نەدەدزران و پاوان نەدەکران ..کێشەکە هەرئەوەندەیش نییە، بەڵکو کێشە گەورەکە ئەوەیە لە کاردانەوەی ئەو هەموو دزە و ئەو نیشتمانە دزراوەدا، کۆمەڵگایەک ئەبینیت، خاڵیی لە ئاسودەیی و متمانە و دڵنیایی .. خاڵیی له خزمایەتیی و هاوڕێیەتیی و سۆز و وەفا .. خاڵیی لە ڕێز و ماف و کەرامەت .. پڕ لە ڕق و توڕەیی و سوکایەتیی و تاوان و شکان و ئێرەیی و چاوچنۆکیی و نوشتە و سیحر و ملشکان و جادوو ..خاڵیی لە هەموو بەها بەرزە مرۆڤایەتییەکان..سیستمێکی هەڵوەشاوی داڕزاو و وێران کە تەنها چارەسەری، ڕوخانە ، ڕوخانی تەواوەتیی و دووبارە دروستکردنەوە و بنیاتنانەوەی لەسەر بنەمای دەست بڕینی دز ..
بزانن، چەند پێویستمان بە یاسای دەستبڕینی دز هەیە، یاسایەک پێش ئاڵا و سردووی نیشتمانیی و دەنگدان و پەرلەمان و دروشمە باق و بریقەدارەکان..