ئیدارەی دەوڵەتی سوریا لە نێوان عەبدی و جولانی و ململانێکانی نێوان هێزە ناکۆکەکان

پراکتیزەکانی ڕژێمی ئەسەد بووە هۆی سەرهەڵدانی بزووتنەوە سیاسی و چەکدارییەکان لە ماوەی دە ساڵدا و لە سەردەمی شۆڕشی سوریادا هێزەکانی سوریای دیموکرات یەکێک بوون لە بەرە کاریگەرەکانی ئیدارەدانی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆیان. دوای داڕمان، قۆناغێکی تر دەستی پێکرد، کە سەرکردەکانی شۆڕش دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوەی تاکەکەسی بۆ ئەوەی بڕیاری چارەنووسساز بدەن سەرەڕای فشاری زلهێزە جیهانییە کێبڕکێکارەکان لەسەر زەوی کە مافیان نییە. لێرەوە ڕێککەوتنی یەکخستن و یەکخستنی هێزە چەکدارەکان هاتە ئاراوە.

هەروەها واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی هەشت خاڵی لەلایەن ئەحمەد ئەلشەرا سەرۆکی سوریا و فەرماندەی “هێزەکانی سوریای دیموکرات” مەزلوم عەبدی، کە شۆکێک بوو لە بازنەی ناوخۆ و دەرەکیدا، هاوکات بوو لەگەڵ پێشهاتە مەترسیدارەکانی کەناراوەکانی سوریا و هەوڵێک بۆ گەمارۆدانی سەرکردایەتی نوێی سوریا لە چەند بەرەیەکەوە لەسەر ئاستی ئەمنی و سیاسی. لە هەمان کاتدا، بە گوتەی یەکێک لە چاودێران، ئەم ڕێککەوتنە کاریگەری دەبێت، بەتایبەتی ئەوەی لە بڕگەی چوارەمدا هاتووە، کە تیایدا یەکخستنی دامەزراوە مەدەنی و سەربازییەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا لە چوارچێوەی دەوڵەتی سوریادا دیاریکراوە، کە نزیکەی 28%ی خاکی سوریا پێکدەهێنێت، لەوانە دەروازە سنوورییەکان، فڕۆکەخانە، هەروەها کێڵگە نەوتی و گازییەکان کە بە پاڵپشتی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا و... گرنگترین بوارەکانی تێدایە، دیارترینیان “العومەر”، “التنف”، “رمێلان”، “کۆنۆکۆ”، “الجفرە” و “التەیم”ە. بەپێچەوانەی ئەوەی لە بارەی ئەو ڕێککەوتنە بڵاودەبێتەوە کە لەنێوان مەزلوم عەبدی و سەرۆک شەرادا واژۆ کراوە ڕایگەیاند، نزیکەی مانگێکە گفتوگۆی نێوان هەردوولا بەردەوام بووە بەڵام تا ئەو بڕگانەی گفتوگۆیان لەسەر کراوە پێگەیشتوون و ئامادە نەبوون بۆ ڕاگەیاندن و واژۆکردن. 

گومانی تێدا نییە کە پێشهاتەکان و گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە کاردانەوەی خۆیان هەبووە، بەڵام بە خواستی هەردوولا پاڵپشتی کران و کاردانەوەی نەک تەنیا لەسەر سوریا بەڵکو لەسەر تورکیا و عێراقیش دەبێت و ئەمەش دەبێتە هۆی پێکهێنانی بلۆکی فشار لەبەرامبەر میحوەرەکەی ئێراندا. بۆچوونی ئێستا ئەوەیە، فەرماندە مەزلوم عەبدی واقیعی سیاسی بە باشی خوێندووەتەوە، چ لە ئاستی ناوخۆ و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، دوای گەیشتنی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە لە خولی یەکەمیدا خواستی ئیدارەکەی بۆ کشانەوەی لە سوریا ڕاگەیاند، هەروەها بۆ خۆپاراستن لە هەر گۆڕانکارییەک لە سیاسەتی ترەمپ لە ڕێگەی بڕیارێکی کتوپڕ پەیوەست بە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، کە ڕەنگە باجەکەی لەلایەن گەلی کورد لەو وڵاتەدا بدرێت نەبوونی ئەو چەترە ئەمریکییەی کە لە ڕێگەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتییەوە بۆیان مسۆگەر کرابوو. ئەمەش ئەوەیە کە پاڵ بەوەوە دەنێت کە هەر مەرجێک کە بتوانرێت لەسەری دابنرێت قبوڵ بکات. سەبارەت بەو دەستکەوتەی کە سەرکردایەتی شەراع بە ڕاگەیاندنی ئەم ڕێککەوتنە بەدەستی هێنا، دەستکەوتی سەرەکی سەرکەوتنیەتی لە لێدانی میحوەری ئێران لە ڕووی ئەخلاقییەوە، و کۆتایی هێنان بە پڕۆژەی دابەشکردنی سوریا، بە تایبەت کە لێکتێگەیشتنەکان بۆ دروزەکان لە سوەیدە درێژبووەوە، کە بەشێکی زۆر لە کەسایەتییە دیارەکانی دروزەکانی سویدە. ئەم بابەتە لە عەلەوییەکانی کەنار دەریادا ڕەنگدانەوەی هەبوو، کە لە ئەنجامی ئەو لێکتێگەیشتنانەدا لە ڕووی سیاسییەوە گۆشەگیر بوون.

 لەسەر ئاستی سەربازیش دەکرێت بڵێین توانای کاریگەرییان لەدەستداوە و تەواو بوون، جگە لە هەندێک ئۆپەراسیۆن و بۆسە کە ڕەنگە لە چەند ناوچەیەک ئەنجامی بدەن. ئەمانە تاکەکەسی دەبن و ناتوانن واقیعێکی دیاریکراو بسەپێنن سەبارەت بەو هەلومەرجەی کە بەشداربوون لە لەدایک بوونی ئەم ڕێککەوتنە مێژووییە و کاردانەوەکانی لەسەر کورد و سەرکردایەتی سوریا. ئایا ڕووداوەکانی کەناراوەکانی سوریا قورسایی خۆیان خستەگەڕ بۆ خێراکردنی پرۆسەی واژۆکردن؟ ناتوانرێت لەو ڕووداوە مەترسیدارانە جیا بکرێتەوە کە لە کەناراوەکانی سوریا ڕوویانداوە، کە زانیاری لەسەر جموجۆڵی باڵی ئێران لە “هەسەدە” بۆ بەشداریکردن لە کودەتاکەی دژی حکومەتی شەرعی پێگەیشتووە. 

سەبارەت بەو بەرژەوەندییانەی کە نزیکبوونەوەی کوردیان لەگەڵ سەرکردایەتی نوێی سوریا مسۆگەر کرد بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی ڕوون سەبارەت بە پەیوەستبوونی تەواو بە حکومەتی شەرعی، هەروەها سەبارەت بە پەرەسەندنی ئیسرائیل لە دژی سەرۆکایەتی نوێی سوریا و مەیلی بەرگریکردن لە کودەتای عەلەوییەکان، و دەربڕینی ئامادەیی بۆ پاراستنی دروزەکان لە سوریا، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل نەتانیاهۆ هەڵگری مانتۆلی "بن گوریون"ە. پڕۆژەیەک بۆ پاراستنی کەمینەکان و پێشخستنی هەڵوەشاندنەوەی کۆمەڵگاکان. ئه مه ش جموجۆڵه که ی له باکووری ڕۆژهه ڵاتی سوریا ڕوونده کاته وه له ڕێگه ی هاوکارییه کانیان له گه ڵ میحوه ڕی ئێران له م کاته دا و به ڕگریکردن له ئه و که سانه ی له عه له وی و دروز و کورده وه به ده وریاندا ده خوله وه ، بۆ پاڵنانی به ڕه و جیابوونه وه له کاتێکدا که ئیداره ی ئه مریکا به دوای پاراستنی ده وڵه تێکی ناوه ندییه ، دوای ئه وه ی کورد بووه به بارگرانی له سه ڕ، دوور له گێڕانه وه کانی سه باره ت به پاراستنی کێڵگه نه وتییه کان، چونکه بوونی ئه مریکا له و ناوچه یه دا تەنها بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕیتمی ناوچەکە و بەرەنگاربوونەوەی داعشە.

 دوای ئەوەی سوپای سوریای ئازاد ڕەتیکردەوە واز لە شەڕی دژی ڕژێمی ئەسەد بهێنێت و بەشداری لە ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستان بکات. ناکرێ بڕیارەکەی سەرۆکی "پارتی کرێکارانی کوردستان" عەبدوڵڵا ئۆجالان بۆ دانانی چەک بە ڕێککەوتنی نێوان عەبدی و سەرکردایەتی حکومەتی شەرعی ببەسترێتەوە، چونکە بابەتی ناوخۆی تورکیایە. پەیوەندیی جیۆپۆلیتیکی لە ناوچەکە و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچەکە بابەتی لێکۆڵینەوەی زلهێزە جیهانییەکانە، بەو پێیەی ناوچەکە بەتایبەتی سەقامگیری لە سوریا و ئەو ناوچانەی یەکگرتووی هێزە کوردییەکانی عێراق و سوریا، ڕەهەندێکی درێژخایەنی هەیە لە چۆنیەتی گرتنەبەری سیاسەتی ئابووری و ئاسایشی خۆراک و ئاو بۆ وڵاتانی ناوچەکە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەستنەوەیان بە بەرژەوەندیی زلهێزە جیهانییەکان و ئاسایشی جیهانی، هەروەها لە چۆنیەتی بەڕێوەبردنی شەڕەکانی داهاتوو لە ناوچەکەدا لە دوای نەهێشتنی هەموو دەرکەوتنی چەکداری و داڕمانی ڕژێمی سوریا بە مانای ڕووخانی سیاسەتی باڵادەست لەلایەن ئێران و دروستکردنی سیستەمێکی جیهانییەوە دێت