نقش مذهب رسمی در قوانین مربوط به زنان در ایران

09/08/2025, 21:37 (GMT+1)

جمهوری اسلامی ایران از بدو تأسیس در سال ۱۳۵۷، نظام حقوقی خود را بر پایه فقه شیعه دوازدهامامی بنا کرده است. این فقه، که ریشه در تفاسیر قرونوسطایی از قرآن و سنت دارد، بهطور سنتی نگاهی سلسلهمراتبی و مردسالارانه به روابط انسانی، از جمله خانواده، دارد. این نگرش در قالب قانون به شکلهای زیر تجلی پیدا کرده:

“در قوانین فعلی، مرد میتواند هر زمان که بخواهد زن خود را طلاق دهد (طلاق رجعی)، اما زن تنها در صورت اثبات شرایط خاصی مانند:

• اعتیاد شدید شوهر

• ترک نفقه

• خشونت فیزیکی یا روانی شدید

• یا اثبات ناتوانی جنسی شوهر

میتواند از دادگاه درخواست طلاق کند. این فرآیند معمولاً طولانی، پرهزینه و تحقیرآمیز است.

“دختران میتوانند از ۱۳ سالگی (و حتی پایینتر با اجازه قاضی) ازدواج کنند، در حالی که سن بلوغ روانی و جسمی برای ازدواج از نگاه علمی بالاتر است. این قانون بهطور مستقیم بر کودکهمسری و آسیبهای بعدی آن تأثیر دارد.

در صورت طلاق یا فوت، حضانت فرزندان بعد از سن مشخصی به پدر واگذار میشود، و ولایت شرعی (حق تصمیمگیری قانونی) در اغلب موارد به پدر یا پدربزرگ تعلق دارد، حتی اگر فرزند با مادر زندگی کند.

مثال واقعی: مژگان افتخاری – مادر رومینا اشرفی

داستان:

رومینا اشرفی، دختر ۱۳ سالهای اهل تالش (گیلان)، در سال ۱۳۹۹ به دلیل رابطه با پسری ۳۵ ساله، از خانه فرار کرد. بعد از بازگرداندن او به خانه، پدرش با داس او را سر برید — و این قتل افتضاح ملی شد.

اما نکته مهمتر از قتل:

طبق قوانین ایران، پدر ولیّ دم محسوب میشود و بنابراین اگر فرزندش را بکشد، اعدام نمیشود. این قانون که بر اساس فقه شیعه نوشته شده، قتل فرزند توسط پدر را نوعی “حق” در نظر میگیرد. در این پرونده:

• پدر فقط به چند سال زندان محکوم شد.

• مادر رومینا، مژگان افتخاری، هیچ قدرت قانونی برای حفاظت از فرزندش نداشت.

• نهادهای قانونی، مثل نیروی انتظامی و دادگاه، علیرغم هشدارهای قبلی، دختر را به محیط ناامن (خانه پدر) بازگرداندند، چون قانون اولویت را به “سرپرست قانونی مرد” میدهد.

سیطره فقه مردسالار بر نظام حقوقی ایران، زنان را در موقعیتی قرار داده که حتی در سادهترین حقوق انسانی مانند طلاق، ارث، حضانت و امنیت شخصی، یا از حمایت قانونی محروماند یا با ساختاری تبعیضآمیز مواجهاند. پروندههایی مانند رومینا اشرفی نه فقط نماد خشونت خانگی، بلکه بازتاب مستقیم قوانینیاند که با استناد به دین، نابرابری و آسیب را قانونی کردهاند.

ئەو بابەت و هەواڵانەی کە ناوی نووسەرەکانیان دیار و ئاشکرایە، تەنیا نووسەرەکەی بەرپرسیارە، نەک کوردستانپۆست