لەم بابەتەدا کە كەمێك بۆ خوێنەري كورد تازەيە و بە تايبەتى بۆ ئەوانەى زماني عەرەبي بە باشي نازانن يان رێزمانى عەرەبى كەم شارەزان بۆيە لەم بوارەدا مەلا كان و ئیسلامیەکان زیاتر ژەهراوی خۆیان دەرێژن لە ناخی تاکی کوردا , چونکە ئیستغلالی موسڵمانی غەیرە عەرەب دەکەن بە دوو جۆر درۆ يەكەميان بەوەی ليرەدا ئەو مەعنايە نادات هەولي پينە وپەڕۆى دەدەن دووەميان دەڵين رێزمانی عەرەبي دواى دابەزینی قورئان داڕێژراوە باشە ئەگەر وایە پیداچوونەوەیەک بە شیعرەکانی پیش هاتنی ئیسلام بکەین یان ئەوەی ناسراوە بە (موعەلەقات سەبعە) کە پێش دەرکەوتنی قورئان شیعری عەرەبی لە نیمچە دورگەی عەرەبی لە ترۆپکی گەشە دابوو هەموویان پابەند بوون بە رێساو یاساکانی رێزمانی عەەربی کە هیچیان ئەو غەلەتە گەورانەی تیدا نیە وەک لەوەی لە قورئادا هەیە بە نموونە شیعرەکانی ئیمرەئولقەیس و ئومەیە بن سەلت و عەنترە بن شەداد و و زوهیر بن ئەبی سەلەما طرفة.....هتد......کە بە شاعیرانی عەسری جاهیلی بە ناو بانگن .

بەشێك لە بەڵگەكانى هەڵەى ڕێزمانى عەرەبی لە قورئانى ئيسلام دا 

 يەكەم :

# رفع المعطوف على المنصوب

لةەسوورەتى مائيدە ئايەتى 69 دەبوايە بنووسرێت( إِنَّ الذِينَ آمَنُوا وَالذِينَ هَادُوا  والصابئين )

کەچی نووسراوە " إِنَّ الذِينَ آمَنُوا وَالذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ " واتا لێرەدا ووشەی مەعتووفەکە بەرز کراوەتەوە لەسەر مەنسووب کە دەبوایە بەرز نەکریتەوە چونکە پاشگری (ون ) بۆ حالەتی بەرزکراوەی ناوە بەلام لە حالەتی ئیزافە و مەنسووب دا ناو پاشگری (ین) وەردەگریت هەروە كە سورەتى (البقرە )  وئایەتی ٦٢ و سورەتی حەج ٦٢ دا هاتووە.

جاء في ( سورة المائدة: 69) : " إِنَّ الذِينَ آمَنُوا وَالذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ " . وكان يجب أن ينصب المعطوف على اسم إن فيقول : والصابئين في كما فعل هذا ورد فى البقرة: 62 والحج: 17 

دووەم :

# نصب الفاعل

نەسب كردنى بکەر 

جاء في ( سورة البقرة: 124): " لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ" . وكان يجب أن يرفع الفاعل فيقول : الظالمون .

 ليرەدا دەبوايە بنووسرێت (لَا يَنَالُ عَهْدِي الظالمون) چونکە هەروەک پیشتر گووتمان دەبیت اسم فاعيل پاشگرى (ون ) وەربگرێت نەوەک (ین )

سێ یەم :

# تذكير خبر الاسم المؤنث ( بەكارهيناني پيتى نێر بؤ خەبەرى ناوى مێينە 

جاء في ( سورة الأعراف 56 ) : " إِنَّ رَحْمَةَ اللهِ قَرِيبٌ مِنَ المُحْسِنِينَ " . وكان يجب أن يتبع خبر إن اسمها في التأنيث فيقول : قريبة .

هەروەك لە(سوورەتى ئەعراف 65) إِنَّ رَحْمَةَ اللهِ قَرِيبٌ مِنَ المُحْسِنِينَ " دەبوايە بنووسريت " إِنَّ رَحْمَةَ اللهِ قَرِيبٌة مِنَ المُحْسِنِينَ " نەوەکو ( قريب ) بنووسریت.

چوارەم: 

# تأنيث العدد وجمع المعدود

جاء في ( سورة الأعراف 160): " وَقَطَّعْنَاهُمْ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطاً أُمَماً " . وكان يجب أن يذكر العدد ويأتي بمفرد المعدود فيقول : اثني عشر سبطاً . 

ليرةدا دەبێت ژمارەكە بكرێتە نێر " وَقَطَّعْنَاهُمْ اثْنَتَيْ عشر سبطاً أُمَماً ") نەوەك مێينە ودواييى تاكى ژمارەكە بەكار بێت بۆيە شێوازى ڕاستى رێزمانى عەرەبيي بریتیە لە (سورتي اعراف 160):

پێنجەم :

# جمع الضمير العائد على المثنى

جاء في ( سورة الحج: 19) : " هذا نِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ". وكان يجب أن يثنّي الضمير العائد على المثنّى فيقول : خصمان اختصما في ربهما

لێرەدا دەبێت ڕاناوەكەش بكرێتە دووانە کە هەڵەیەکی ئابرووبەرییە لە زمانی عەرەبی , بۆيە شێوازى ڕاستى ڕێزمانى عەرەبى بريتيە لە :

( سورة الحج: 19) : " هذا نِ خصمان اختصما في ربهما "

شەشەم :

# أتى باسم الموصول العائد على الجمع مفرداً 

جاء في ( سورة التوبة: 69 ) : " وَخُضْتُمْ كَالذِي خَاضُوا ". وكان يجب أن يجمع اسم الموصول العائد على ضمير الجمع فيقول : خضتم كالذين خاضوا 

ليرەدا شێوازی ڕاستى زمانى عەرەبي بريتيە لە دەبيت ناوي ليكێنراو و گەڕاوە بۆ ڕاناو كۆ بكرێت نەوەك تاك بيت هەروەك لە ( سورة التوبة 69 ) (خضتم كالذين خاضوا)

حەفتەم :

( لست عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ )  (سورةتي غاشية 22)

ليرەدا لە جياتى بنووسرێت (مسيطر) بە پيتی (سين) پيتي (ص) بەكارهاتووە كە ئةةم ووشەى هيچ مانايەكي نيە لە زماني عەرەبي چونكە ووشە ی مسيطر لە ووشەی( سيطرة) هاتووە. 

ليرەدا دەبێت شێوازە دروستەكەی زمانى عەربى بەم شيوە بێت 

(لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُسَيْطِرٍ )  

پرسيارە جەوهەريەكە كە ئەوەيە بەڵام لەبەر ئەوەی ئايين لەگەل لاشعووری مرۆڤەکان مامەڵە دەکات بەشی شعووری مێشكە (هەست ) مرۆڤ هەستی پێ ناکات و کوێرانە بەدوای دەکەویت , چونکە ئيمان واتا (طاعة العمياء) ئەگەر چی هەندى خەڵک دەزانن بەڵام لەبەر ترس و تۆقاندن و هەرەشەی کوشتن ناوێرن باسي بكەن چونكە ئيسلام ديني خودا نيە بەلكو دارشتەی بير و بۆجوونى سەحراي عەرەبیە پیش هەزار و چوارسەد ساڵ . 

من لێرەدا ئەوەندە بە بەس دەزانم بە دەرخستنی هەلەى رێزمانی لەقورئانى ئيسلامدا كە زۆر زۆرتريش هەنە , وە بۆيە شيكاري عەرەبیەكەشم بۆ زياد كردووە تاوەکو روونتر و وازيحتر بێت بۆ خوينەرى بەرێزى كوردى تکایە بە قسەی مەلاکان مەخەڵەتین خۆتان شت بخویننەوە ئەم بابەتەش وەکو تەحدایەک بۆ هەر کەسیک دەڵیت راست نیە با بیتە وەڵام . 

ئەمەى خوارەوەش دوو نموونەى شيعرى پيش سەردەمی سلامە كە تەواو پابەندی رێزمانی عەرەبی بوون.و هیچ غەڵەتی ڕیزمانی نیە .

يەكەم شيعرى شاعیرییکە بەناوی تەرەفە (طرفة ) 

لِخَولة أطْلالٌ بِبُرقَة ثَهمَدِ

تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليدِ

وُقوفاً بِها صَحبي عَلَيَّ مَطيَّهُم

يَقولونَ لا تَهلِك أَسىً وَتَجَلَّدِ

كَأَنَّ حُدوجَ المالِكيَّةِ غُدوَةً

خَلايا سَفينٍ بِالنَواصِفِ مِن دَدِ

عدولية أو من سفين ابن يامنٍ

يجورُ بها المَّلاح طوراًويهتدي

ِ

يان ئەو دێرە شیعرەی ئیمرەئول القیس (امرؤ القيس)

قِفا نَبكِ مِن ذِكرى حَبيبٍ وَمَنزِلِ

 بِسِقطِ اللِوى بَينَ الدَخولِ فَحَومَلِ

 فَتوضِحَ فَالمِقراةِ لَم يَعفُ رَسمُه

 لِما نَسَجَتها مِن جَنوبٍ وَشَمأَلِ

 تَرى بَعَرَ الآرامِ في عَرَصاتِه

 وَقيعانِها كَأَنَّهُ حَبُّ فُلفُلِ

 كَأَنّي غَداةَ البَينِ يَومَ تَحَمَّلو

 لَدى سَمُراتِ الحَيِّ ناقِفُ حَنظَلِ

 وُقوفاً بِها صَحبي عَلَيَّ مَطِيِّهُم

 يَقولونَ لا تَهلِك أَسىً وَتَجَمَّلِ

 نووسین و وەرگیرانی