لە 8ی ئازاری 2026، وەزیری دەرەوەی چین وانگ یی، كە هاوكات ئەندامی مەكتەبی سیاسی كۆمیتەی ناوەندی پارتی كۆمۆنیستی چینە، لە پەراوێزی خولی چوارەمی 14ەمین كۆنگرەی نیشتمانی گەل، دیدگای پەكینی لەبارەی كاروباری جیهانی و ئەولەویەتەكانی دیپلۆماسی چین و پەرەسەندنی نەزمی نێودەوڵەتی خستەڕوو. وانگ یی، تێڕوانینێكی گشتگیری چینی لە دیدگای سیاسەتی دەرەوەی چین خستەڕوو، لەوانە ڕێبازی چین بۆ حوكمڕانی جیهانی، ململانێكانی ناوچەیی، پەیوەندییەكانی نێوان زلهێزەكان و هاوكاری لەگەڵ وڵاتانی تازەپێگەیشتودا.

وانگ یی كۆنفرانسەكەی بە وەسفكردنی ژینگەی نێودەوڵەتی وەك ژینگەیەك كردەوە كە بە "گۆڕانكارییە نەبینراوەكان لە سەدەیەكدا" تایبەتمەندە، لەگەڵ بەرزبوونەوەی گرژییە جیۆپۆلیتیكییەكان، ململانێ و نادڵنیاییەكان كە سیاسەتی جیهانی ڕەنگ رێژ دەكەن. سەرەڕای ئەم تەحەددایانە، جەختی لەوە كردەوە كە كاریگەری نێودەوڵەتی چین بەردەوامە لە فراوانبوون لەگەڵ پێشخستنی ئامانجە نیشتمانییەكانی گەنجكردنەوە و گەشەپێدانی وڵاتەكەی، دیپلۆماسی چین، بە گوتەی وانگ یی، لەلایەن بیری شی جینپینگەوە ڕێنمایی دەكرێت لەسەر دیپلۆماسی، كە لە پێشینەی كارەكانیدا

پاراستنی سەروەری و ئاسایشی نیشتمانی

بەرگریكردن لە یاسا نێودەوڵەتییەكان و دادپەروەری

دژایەتیكردنی تاكلایەنە و سیاسەتی دەسەڵات

پێشخستنی هاوكاری و فرەلایەنی

جەختیشی لەوە كردەوە كە چین خۆی وەك هێزێك بۆ ئاشتی و سەقامگیری و دادپەروەری دەبینێت، بانگەشە بۆ دروستكردنی "كۆمەڵگەیەك دەكات كە داهاتوویەكی هاوبەشی هەبێت بۆ مرۆڤایەتی". ئەم چەمكە كە لەلایەن سەرۆك شی جینپینگەوە بەرەوپێش دەچێت، ئامانجی هاندانی هاوكاری جیهانی و گەشەپێدانی بەكۆمەڵە نەك ڕووبەڕووبوونەوەی جیۆپۆلەتیكی.

یەكێك لە تەوەرە سەرەكییەكانی كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكە گرنگی دیپلۆماسی سەرۆكی دەوڵەت بوو، كە وانگ یی بە "لەنگەری" سیاسەتی دەرەوەی چین وەسفی كرد:لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا، سەرۆك شی جینپینگ بەشداری چالاكیی دیپلۆماسی بەرفراوانی كردووە، لەوانە

كۆبوونەوە لەگەڵ سەركردەكانی جیهان

سەردانەكانی بۆ باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، ڕووسیا، ئاسیای ناوەڕاست و كۆریای باشوور

میوانداریكردنی كۆڕبەندی نێودەوڵەتی وەك لوتكەی ڕێكخراوی هاوكاری شەنگەهای

بەهێزكردنی پەیوەندییەكان لەگەڵ وڵاتانی تازەپێگەیشتوو لە ڕێگەی كۆڕبەندی چین-سێلاكەوە،ئەم پەیوەندیانە وەك بەشێك لە هەوڵەكانی چین بۆ دابینكردنی سەقامگیری لە سیستەمێكی نێودەوڵەتی پشێودا پێشكەش كران. بە گوتەی وانگ یی، دەستپێشخەرییە دیپلۆماسییەكانی چین تادێت لەلایەن كۆمەڵگەی جیهانییەوە وەك مۆدێلێكی بەدیل بۆ هاوكاری نێودەوڵەتی ناسراون،بە چاوخشاندن بۆ ساڵی 2026، چین بەنیازە میوانداری چەندین بۆنەی گەورەی نێودەوڵەتی بكات، لەوانە كۆبوونەوەی سەركردە ئابوورییەكانی ئاپێك و دووەمین لوتكەی چین و وڵاتانی عەرەبی، كە پەكین بە دەرفەتێك دەزانێت بۆ قووڵكردنەوەی هاوبەشییەكان و فراوانكردنی هاوكارییە نێودەوڵەتییەكان.

بەشێكی بەرچاوی كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەی وانگ یی،پرسی هاوبەشی ستراتیژی نێوان چین و ڕووسیا بوو. وانگ یی تیشكی خستە سەر ئەوەی كە پەیوەندی نێوان هەردوو وڵات سەرەڕای گێژاوی جیهانی بە جێگیری ماوەتەوە

پایەی هاوبەشییەكەی چین و ڕووسیا دەستنیشان كرد

ڕێزگرتنی یەكتر بۆ سەروەری و بەرژەوەندییە سەرەكییەكان

سەربەخۆیی ستراتیژی بەبێ هاوپەیمانی و ڕووبەڕووبوونەوە

ئاستی بەرزی متمانەی سیاسی

هەماهەنگی لە كاروباری جیهانیدا

وانگ یی وتی: چین و ڕووسیا پێكەوە پشتگیری لە نەزمێكی نێودەوڵەتی فرە جەمسەری دەكەن، بەرەنگاری ئەو شتە دەبنەوە كە پەكین بە هەژموونی تاكلایەنە وەسفی دەكات و هەوڵدان بۆ دووبارە داڕشتنەوەی پێكهاتەكانی حوكمڕانی جیهانی.

پەرەسەندنی ململانێكان كە ئێران و ئەكتەرە ناوچەییەكان تێیدا بەشدارن، بابەتێكی دیكەی سەرەكی بوو ، وانگ یی ئاماژەی بەوەشكرد، چین داوای ئاگربەستی دەستبەجێ و كۆتاییهێنان بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكان دەكات، هۆشداریشیدا لەوەی شەڕ تەنها دوژمنایەتی قووڵتردەكاتەوە و قەیرانی زیاتر دروستدەكات،وانگ یی:ڕێبازی چین بۆ چارەسەركردنی گرژییەكان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەسەر چەند بنەمایەكی سەرەكی دامەزراوە:

ڕێزگرتن لە سەروەری نەتەوەیی

ڕەتكردنەوەی بەكارهێنانی هێز

دەستوەرنەدان لە كاروباری ناوخۆ

پەسەندكردنی چارەسەری سیاسی لە ڕێگەی گفتوگۆوە

وانگ یی، جەختی لەوە كردەوە كە پرسە ناوچەییەكان دەبێ بە پلەی یەكەم لە لایەن وڵاتانی ناوچەكە خۆیانەوە چارەسەر بكرێن نەك لە ڕێگەی دەستێوەردانی دەرەكییەوە.

وانگ یی هەروەها باسی لە دەستپێشخەریی حوكمڕانی جیهانی چین كرد كە هەوڵدەدات چاكسازی لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا بكات بۆ ئەوەی زیاتر گشتگیر و دادپەروەرانە بێت. دەستپێشخەرییەكە پێنج بنەمای سەرەكی بەرەوپێش دەبات:

یەكسانی سەروەری

سەروەری یاسای نێودەوڵەتی

فرەلایەنی

گەشەپێدانی خەڵك-سەنتەری

هاوكاری پراكتیكی

چین پێی وایە سیستەمی حوكمڕانی جیهانی ئێستا دەبێت باشتر نوێنەرایەتی بكات

ناڕەزایی دەربڕین لە بەرژەوەندییەكانی وڵاتانی تازەپێگەیشتو و باشووری جیهانی، كە كاریگەرییە ئابوورییەكانیان لە دەیەكانی ڕابردوودا بە شێوەیەكی بەرچاو گەشەی كردووە. بە گوتەی وانگ یی، ئێستا ئەم وڵاتانە نوێنەرایەتی زیاتر لە سەدا 40ی ئابووری جیهانی دەكەن و دەبنە بزوێنەرێكی سەرەكی فرە جەمسەری جیهانی،بۆیە چین هانی وڵاتانی تازەپێگەیشتووی داوە بۆ بەهێزكردنی هاوكارییەكان لە ڕێگەی ڕێكخراوەكانی وەك:

بریكس

ڕێكخراوی هاوكاری شەنگەهای

گروپی 77

پرسێكی دیكەی ناوەندی وانگ یی، پەیوەندی نێوان چین و ئەمەریكا بوو. وانگ یی جەختی لەوە كردەوە كە پەیوەندی نێوان ئەو دوو زلهێزە كاریگەری جیهانی هەیە، هۆشداریشیدا لەوەی كە ڕووبەڕووبوونەوە دەتوانێت لێكەوتەی كارەساتباری هەبێت

هەڵوێستی چین لەسەر سێ بنەما دامەزراوە:

ڕێزگرتنی یەكتر

پێكەوە ژیانی ئاشتیانە

هاوكاری بردنەوە-بردنەوە

ئاماژەی بەوەشكردووە، هیچ كام لەم دوو وڵاتانە ناتوانن ئەوی دیكە لە پشتگوێبخات، بەڵام هەردووكیان دەتوانن بڕیار بدەن كە چۆن كارلێك دەكەن. پەكین هیواخوازە گفتوگۆی نێوان سەركردەكان و ئاڵوگۆڕی ئاست بەرز ببێتە هۆی سەقامگیركردنی پەیوەندییەكان و كەمكردنەوەی گرژییەكان.

ئەوروپا و ئاسیا

هەروەها وانگ یی ستراتیژییەكانی دیپلۆماسی ناوچەیی چینی خستەڕوو

ئاسیا

چین ئامانجی پاراستنی سەقامگیرییە لە ئاسیا لە ڕێگەی پەیوەندییە باش و دراوسێكان و هاوكاری ئابووری. لە ئێستادا ئاسیا بەشداری زیاتر لە سەدا 60ی گەشەی ئابووری جیهانی دەكات، ئەمەش سەقامگیری ناوچەكە دەكاتە شتێكی بنەڕەتی بۆ خۆشگوزەرانی جیهانی

ئەوروپا

چین ئەوروپا وەك هاوبەشێكی گرنگ لە بنیاتنانی جیهانێكی فرە جەمسەریدا دەڕوانێت و هانی هاوكاری ئابووری بەهێزتر دەدات. پەكین دەڵێت، پێویستە وابەستەیی ئابووری وەك دەرفەتێك سەیر بكرێت نەك وەك هەڕەشەیەك

ئەفریقا

چین بەردەوامە لە یەكەمایەتیدان بە ئەفریقا لە كارنامەی دیپلۆماسی خۆیدا. ئەمساڵ  70 ساڵەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەكانی نێوان چین و وڵاتانی ئەفریقا تێدەپەڕێت و پەكین بەنیازە هاوكاری بازرگانی و ئاڵوگۆڕی كولتووری و پەرەپێدان فراوان بكات،یەكێك لە ڕاگەیاندنە گرنگەكانی سیاسەت پلانی چین بوو بۆ پێدانی دەستڕاگەیشتن بە هەموو هاوردەكردنی ئەفریقا بە لادانی باجی گومرگی، بە ئامانجی بەهێزكردنی یەكگرتنی ئابووری و پشتگیریكردن لە گەشەپێدانی ئەفریقا.

جیهانگیری ئابووری 

هەروەها وانگ یی باسی لە پەرەسەندنی پارێزگاریخوازی و كاردانەوەی بەرامبەر بە جیهانگیری كرد. چین دژی جیابوونەوەی ئابووری و بەربەستە بازرگانییەكانە و دەڵێت، ئەو بەربەستانە دەبێتە هۆی تێكدانی خۆشگوزەرانی جیهانی

ستراتیژی ئابووری چین جەخت لەوە دەكاتەوە

فراوانكردنی كردنەوەی ئاستی بەرز

پاراستنی زنجیرەكانی دابینكردنی جیهانی

پشتگیریكردن لە بازرگانی ئازاد و وەبەرهێنان

پێشخستنی جیهانگیری گشتگیر

لە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوودا ئابووری چین بە ڕێژەیەكی تێكڕای ساڵانە لەسەدا 5.4 گەشەی كردووە، كە نزیكەی لەسەدا 30ی گەشەی ئابووری جیهانی بەشداری كردووە، ئەمەش وایكردووە ببێتە یەكێك لە بزوێنەرە سەرەكییەكانی ئابووری جیهانی.

جیهانێكی فرە جەمسەر

ڕەنگە گرنگترین چەمكی ستراتیژی كە لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەی وانگ یی تیشكی خستە سەر، داكۆكیكردنی چین بووبێت بۆ "جیهانێكی فرە جەمسەری یەكسان "

ئەم دیدە بریتییە لە:

یەكسانی لە نێوان گەلان بەبێ گوێدانە قەبارە

پابەندبوون بە یاسا نێودەوڵەتییەكان

دامەزراوە فرەلایەنە بەهێزەكان

ڕەتكردنەوەی زاڵبوونی هەژموونگەرایی

چین پێداگری دەكات كە سەركردایەتی جیهانی نابێت تەنها لە چەند زلهێزێكی گەورەدا سنووردار بێت بەڵكو لە نێوان كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا هاوبەش بێت

كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەی وانگ یی لە ساڵی 2026دا تێڕوانینێكی وردی لەبارەی ستراتیژیەتی سیاسەتی دەرەوەی چین كە لە پەرەسەندندایە، پێشكەش كرد. تەوەرە ناوەندییەكان بریتی بوون لە پشتیوانیكردن لە فرە جەمسەری، بەهێزكردنی هاوبەشی لەگەڵ وڵاتانی تازەپێگەیشتوو، بەرگریكردن لە فرەلایەنی و پێشخستنی گەشەپێدانی ئاشتیانە،چین خۆی وەك هێزێكی سەقامگیركەر لە كاروباری جیهانیدا نیشان دەدات، بانگەشە بۆ گفتوگۆ دەكات لەسەر ڕووبەڕووبوونەوە و هاوكاری لەسەر كردەوەی تاكلایەنە. ئایا كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەم دیدگایە لە باوەش دەگرێت یان نا، هێشتا پرسیارێكی كراوەیە، بەڵام پەكین بە ڕوونی بەنیازە لە دەیەكانی داهاتوودا ڕۆڵێكی گەورەتر لە داڕشتنی نەزمی جیهانیدا بگێڕێت.