دۆسیەی گەندەڵیەکانی کۆمپانیای نۆکان و ئیدارەی گشتی یەکێتی

دادوەران و دەزگاکانی چاودێری دارایی لە کۆریای باشوور لێکۆڵینەوەیان لە چۆی کیو-سون (Choi Kyu-sun)، بەڕێوەبەری کۆمپانیای **UI Energy** دەکەن؛ کە دلالێکی نێودەوڵەتییە و پێشتر لە تاوانێکی گەورەی دارایی سزا دراوە .  ئەو لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان و بە دیاریکراوی لەگەڵ کۆمپانیای نۆکانی ئیدارەی گشتی یەکێتی هاوکاری کردووە بۆ دەستبەسەرداگرتنی نزیکەی ٣٠ ملیۆن دۆلار لە پارەکانی کۆمپانیا. ئەمە ئەو هەواڵە بوو کە لە میدیا کۆریەکان بڵاو کرایەوە

سەرچاوەیەک لە نووسینگەی دادوەری ناوچەی ناوەندی سێئول وتی، بە پێی زانیارییە بەردەستەکان، چۆی ئەو پارەیەی لە کۆمپانیای نۆکان وەرگرتووە کە ئەو کۆمپانیایە دەکەوێتە ناوچەی ئۆتۆنۆمیی باکووری عێراق.

چۆی بانگەشەی کردووە کە ئەو پارەیە لە گروپی نوکان (Nokan Group) ـەوە هاتووە؛ کۆمپانیایەکە لە کوردستان دامەزراوە و خاوەندارێتییەکەی یەکێتی نیشتیامانی کوردستان و بە دیاریکراوی بنەامەڵەی تاڵەبانیە  

نووسینگەی دادستانی سێئول، لە مانگی ١١ ی ساڵی 2013 ەوە ، پەیوەندی بە نووسینگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە کردووە، بەڵام تا ئێستا هیچ جۆرە وەڵامێک لەلایەن ئەو بەڕێوبەرایەتیەوە نەدراوەتەوە.

سەرچاوەکە هەروەها وتی، پەیوەندییە نزیکەکانی چۆی لەگەڵ بەرپرسانی بەرزی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەوانە نێچیرڤان بارزانی، سەرۆک وەزیرانی هەرێم، بووەتە بەربەستێک لە بەردەم هەوڵەکانی دادگای سیئۆل بۆ کۆکردنەوەی بەڵگەکان .

بەپێی قسەکانی ئەو سەرچاوەیە، پەیوەندییە نزیکەکانی چۆی لەگەڵ '' گروپی نوکان و یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان'' وای کردووە کە دادستانی نەتوانێت بە ڕوونی دیاری بکات کە چۆی ئەو پارەیەی لە کوێوە بەدەستهێناوە .

چۆی کەسێکی نامۆ نییە بەو جۆرە کێشانە. لە ساڵی 2003 شـدا، دوای گەندەڵییەکی گەورە و بەرفراوان کە پەیوەندی بە کەسانێکی دیکەوە هەبوو کە هەوڵیان دەدا بەشداری لە پرۆسەی بەڕێوەبردنی یارییەکی قومار لە جۆری لۆتۆی نیشتیمانی بکەن، چۆی تاوانبار کرا و دواتر بە دوو ساڵ زیندانی سزا درا. لە نێوان ئەو کەسانەدا کوڕی سەرۆکی ئەوکاتی کۆریای باشوور، '' کیم دە-جونگ '' ، هەبوو. چۆی لە ساڵی ١٩٩٧، کاتێک سەرۆکی پێشووتر هەوڵی بەدەستهێنانی پلەی سەرۆکایەتی دەدا،  '' چوی '' یاریدەدەری بوو.

لەم کەیسەی ئێستاکەدا، داواکاری گشتی بانگەشە دەکات کە چۆی دوای ئەوەی کۆمپانیای '' UI Energy '' لە ساڵی 2007 دادەمەزرێنێت هەر لە هەمانساڵدا گرێبەستی دروستکردنی وێستگەیەکی کارەبای بە توانای 206 مێگاوات لەگەڵ کوردستان واژۆ کرد و لە بەرامبەردا چوی ئەو وێستگەیە و نەخۆشخانەیەکی منداڵان بۆ شاری سلێمانی درووست دەکات ، ئەو '' ٣٠ ملیۆن دۆلار''ەی کە لەم دۆسیەیەدا هاتوە لە کۆی ئەو پارەیەی کە بۆ ئەو گرێبەستە وەریگرتوە  دەستبەسەرداگرتووە. داواکاری گشتی  پێیان وایە کۆمپانیاکە پێش تەواوکردنی پرۆژەی وێستگەکە لە پرۆژەکە کشاوەتەوە و لەهەمانکاتیش نەخۆشخانەکەی درووست نەکردوە ئەوەش پاش ئەوەی بەڵگەکان و ووتەی شایەتەکان دەریان خستوە کە چوی لەگەڵ کۆمپانیای نۆکان ڕێککەوتوە کە چوی لە پڕۆژەکە بکشێتەوە و لەهەمانکات لە پارەی تەرخانکراوی پڕۆژەکە لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە ٣٠ ملیۆن دۆلار ئەدەن بە چوی

لە کەیسێکی جیاوازدا، کە **The Korea Times** مانگی ڕابردوو یەکەم جار باسی کرد، کۆمپانیای '' UI enc '' ناچار کراوە '' ٢٢ ملیۆن دۆلار '' بە وەزارەتی تەندروستی کوردستان بدات، چونکە نەیتوانیوە پابەندی بە گرێبەستی دروستکردنی نەخۆشخانەیەک لە  سلێمانی بێت  بەڵام ڕاستە دادگای هەرێمی کوردستان و بە تایبەت دادگای سلێمانی ئەو سزا چەند ملیۆن دۆلاری بەسەر UI enc ـدا سەپاند، بەڵام هیچ نوێنەرێکی کۆمپانیای نۆکان و نوێنەری کۆمپانیاکەی چوی لە دادگا ئامادە نەبوون هیچ بەروارێکیش دیاری نەکرا بۆ ئەوەی کەی سزاکە بدرێت ..!! ، ئەمەش بووەتە هۆی ئەو گومانەی کە ڕەنگە حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەتایبەت نێچیرەڤان بارزانی و تاڵەبانی بە شێوەیەک یارمەتی چۆی بدات.

گۆران عەبدوڵا سابیر زەنگەنە، پزیشکێکی ناوخۆیی و نوێنەری فیدراسیۆنی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە کوردستان وتی: «حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوام پارەی زیاتر بۆ پرۆژەکە تەرخان کرد. بەڵگەمان هەیە کە ئەو پارانە بۆ مەبەستی دیکە بەکار هێنراون، نەک بۆ دروستکردنی نەخۆشخانەکە.»

بەپێی سەرچاوەیەکی دیکە، بەرپرسانی حکومەتی هەرێمی کوردستان تەنها کەرتی بازرگانیی تەندروستی بۆ بەرژەوەندییەکانی خۆیان بەکارناهێنن، بەڵکو ئەم جۆرە پرۆژانە بوونەتە ئامرازێک بۆ گەندەڵی، دەستبردن بە پارەی گشتی و سەرچاوەکانی دیکە.

سەرچاوەکە بە مەرجی نەهێنانی ناوی وتی:

> «بۆ شاردنەوەی کردارە خراپەکانیان، هاوبەشەکان و کۆمپانیا هاوکارەکانی خۆیان دەشارنەوە، بۆ ئەوەی گرێبەست و دۆسیە گەندەڵەکانیان لەسەریان بشارنەوە

حکومەتی هەرێمی کوردستان پارەکانی خۆی لە حکومەتی فیدراڵی عێراق وەردەگرێت، کە نزیکەی **٩٠٪ی ئەو پارەیە لە داهاتی نەوت پێک دێت.

لێکۆڵینەوەکە لەلایەن کۆمسیۆنی پارە و ئاڵوگۆڕی دارایی کۆریای باشوور لە مانگی 5 ی ساڵی  2012 دەستی پێکرد، دوای ئەوەی کۆمپانیای '' UI Energy '' بڕی ٣٠ ملیۆن دۆلاری لە هەژمارە داراییەکانی خۆیدا تۆمار نەکردبوو . ئەمەش بووە هۆی ئەوەی کۆمپانیاکە لەلایەن بەڕێوبەرایەتی ئاڵوگۆڕی کۆریا (Korea Exchange) ـەوە لە لیستی کۆمپانیاکانی تۆمارکراو بسڕدرێتەوە.