لە ئۆکرانیاوە تا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ ستراتیژیی ئەمریکا و گۆڕینی هاوکێشەی هێز لە جیهاندا

ستار کوڵەجۆییلە ئۆکرانیاوە تا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ ستراتیژیی ئەمریکا و گۆڕینی هاوکێشەی هێز لە جیهاندا

ئەمریکا لە ڕێگەی هۆنینەوەی سیناریۆی شەڕی ئۆکرانیاوە، توانی بە هەڵگیرساندنی ئاگری ئەو شەڕە، کە لە نزیک سنوورەکانی وڵاتانی ئەورووپایە، ئەو وڵاتانە ناچار بکات خۆیان بخەنە ناو ئەو ملمـلانێیەوە و لەگەڵ ئەمریکا و حکومەتی ئۆکرانیادا، پشتگیریی شەڕی دژ بە ڕووسیا بکەن.
لە ئێستادا ڕوونە کە وڵاتانی ئەورووپا بە جۆرێک لە جۆرەکان، لە ڕووی دارایی و سەربازییەوە، بەشدارن لە شەڕی ئۆکرانیا و ڕووسیا. ئیدارەی ترامپ، بە هەڕەشەی کشانەوەی ئەمریکا لە هاوپەیمانیی ناتۆ، توانی گوشار بخاتە سەر وڵاتانی ئەورووپا، بۆ ئەوەی زیاتر ناچار بن بە کۆمەک و پشتگیریی حکومەتی ئۆکرانیا، لە ڕووی دارایی و چەک و تەقەمەنییەوە.
وڵاتانی ئەورووپایی تا ئێستاش دەستیان لە یارمەتی‌دانی حکومەتی ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، لە شەڕی دژ بە ڕووسیا، هەڵنەگرتووە. ئەمریکا لە ڕێگەی ئەم سیناریۆیەوە، حکومەتی ڤلادیمیر پوتینی لە ناو قووڕ و لیتەی شەڕی ئۆکرانیا چەقاندووە، بۆ ئەوەی ڕووسیا دەرفەتی ئەوەی نەبێت کۆمەک و یارمەتیی هاوپەیمانە ستراتیژییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بکات.
ئەمریکا بە سەرقالکردنی ڕووسیا بە شەڕی ئۆکرانیاوە، ئەو دەرفەتەی بۆ گۆڕینی ڕژێمی بەشار ئەسەد، هاوپەیمانی ئێران، ڕەخساند. ترامپ ڕۆڵی گۆڕینی ڕژێمی ئەسەدی سپارد بە ئەردۆغانی هاوڕێی خۆی. ئەمریکا لە ڕێگەی تورکیاوە، گرووپە پرۆکسییەکانی سەر بە حکومەتی ئەردۆغان لە ناو سووریا بە هاوبەشی ڕێکخست، بۆ گۆڕینی ڕژێمی بەشار ئەسەد.
ئەو گرووپانەی سەر بە تورکیا بوون، بریتی بوون لە چەندین گرووپی توندڕەوی ئیسلامی و جیهادی، کە بەشێکی زۆریان لەلایەن تورکیاوە دروست کرابوون. ئەو گرووپانە پابەند کرابوون بە جێبەجێکردنی ئەجێنداکانی حکومەتی تورکیا لە سووریا و ناوچەکەدا. بە تایبەتی، بۆ شەڕکردن لەگەڵ دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی کوردستانی ڕۆژئاوا بەکاردەهێنران.
چەند ساڵێکە تورکیا ئەو گرووپە توندڕەوە ئیسلامی و تیرۆریستییانە بۆ بەرژەوەندییەکانی ئاسایشی نەتەوەیی خۆی بەکاردەهێنێت. حکومەتی ئەردۆغان بە ڕەزامەندیی ئەمریکا، بە هەموو شێوەیەک یارمەتیی ئەو گرووپە توندڕەوە ئیسلامییانەی داوە، بە تایبەتی لە ڕێگەی مەشق و ڕاهێنانی سەربازی و چەک و تەقەمەنییەوە.
تورکیا ئەو سیناریۆی گۆڕانکارییەی ئەمریکای لە ناوچەکەدا سەرخست، بە تایبەتی لە ڕووی گۆڕینی ڕژێمی بەشار ئەسەدەوە. بە ڕووخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد، هەموو ئەو دەستکەوت و متمانە ستراتیژییانەی ڕووسیا و ئێران و حیزبوڵڵا و گرووپە شیعەکانی عێراق لە سووریا، بە سفر کرانەوە.
لێرەوە، ئەمریکا چرای سەوزی بۆ تورکیا و پرۆکسییەکانی هەڵکرد، بۆ ئەوەی بە کەیفی خۆیان و بێ هیچ بەربەستێک، هێرش بکەنە سەر عەلەوییەکان و دروزییەکان و کوردەکان.
گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ سەر دەسەڵات لە ئەفغانستاندا، هەنگاوێکی سەرەتایی بوو بۆ سنووردارکردنی نفووزی ڕووسیا و چین، لە چوارچێوەی بەرنامەی کێشانی هێڵی نەخشەڕێگای هێڵی ئەبریشمدا.
لەو سیناریۆیەی دووبارە گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ سەر دەسەڵات لە ئەفغانستاندا، ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی مەبەستیان لەناوبردنی خەونەکانی چین بۆ پەرەپێدانی ڕێگای ئەبریشم و لاوازکردن و نەهێشتنی نفووزی هاوپەیمانەکانی ڕووسیا و چین لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بوو. ئەم گۆڕانکارییەش بە هاوکاری و یارمەتیی تورکیای ئەردۆغان ئەنجام درا.
بە ڕووخانی ڕژێمی ئێران، ئەو سیناریۆ گۆڕانکارییانەی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی، هێشتا دەرفەتی ئەوەیان هەیە بە سەرکەوتنی تەواو بگەن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
بێ گۆڕانی ڕژێمی ئێران، ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ناتوانن ئەو ئامانجانەیان بە تەواوی بەدی بهێنن؛ بۆیە گۆڕانی ڕژێمی ئێران لە ئەولەویەتیی بەرنامەکانیاندا دایە. ڕاگرتنی شەڕ تەنها گەمەیەکی کاتییە، و شەڕی ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران لە ئەولەویەتیی کاری ئیسرائیل و ئەمریکا وفەڕەنسا و بەریتانیا دایە ...