<

جادووی وشەکان: نهێنییەکانی چوونە ناو دڵی مرۆڤەکان

پێش 1h
جادووی وشەکان: نهێنییەکانی چوونە ناو دڵی مرۆڤەکانکارزان عەزیزجادووی وشەکان: نهێنییەکانی چوونە ناو دڵی مرۆڤەکان

مرۆڤ بە پەیڤ و دەربڕینەکانی پێناسە دەکرێت؛ وشەکان تەنها ڕیزبەندییەکی دەنگیی بێگیان نین کە لە گەروویەکەوە بفڕن و لە بۆشاییدا بپووکێنەوە، بەڵکو گیان، کێش و وزەیەکی دەروونیی قووڵیان لە هەناوی خۆیاندا هەڵگرتووە کە دەتوانێت لە چاوترووکانێکدا شکۆمەندترین پردی خۆشەویستی و ئارامی لە نێوان دوو مرۆڤدا دروست بکات، یاخود بە پێچەوانەوە، ببێتە دەماری ژەهراویی وێرانکردنی پەیوەندییە هەرە پیرۆزەکان. لە ژیانی ڕۆژانەماندا، کاتێک بە وردی دەڕوانینە ئەو هەموو ساردی، دابڕان و گرێ دەروونییانەی کە لە نێوان هاوسەران، ئەندامانی یەک خێزان، دۆستان و هاوپیشەکاندا کەڵەکە دەبن، دەبینین سەرچاوەکەیان مەیلی شەڕانگێزی نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ بەرهەمی نەشارەزاییەکی کوشندەیە لە هونەری ئاخاوتن و نەزانینی چۆنیەتیی گەیاندنی پەیامەکاندا. کاتێک مرۆڤ فێری ئەتەکێت و کارامەییەکانی دەربڕین دەبێت، تەنها شێوازی قسەکردنی ناگۆڕێت، بەڵکو تەواوی جیهانبینی، پێگەی کۆمەڵایەتی و ئاستی کاریگەریی دەروونیی خۆی بەسەر دەوروبەریدا بەرز دەکاتەوە و کلیلەکانی چوونە ناو دڵی مرۆڤەکان دەخاتە مشتی خۆیەوە.
وێنای ئەو تابلۆ تاڵ و ئاشنایە بکەن کە لە چواردیواریی زۆرینەی ماڵەکاندا بە بێدەنگی دووبارە دەبێتەوە: کچێک بە چاوێکی پڕ لە ئومێدەوە داوای مۆبایلێک لە باوکی دەکات، باوکەکەش لەبری گوێگرتنێکی باوکانە، دەستبەجێ بە «نەخێر»ێکی وشک و بێبەزەییانە دەرگای گفتوگۆکە دادەخات. کاتێک کچەکە بێئومێد دەبێت و بە دڵشکاوییەوە دەڵێت ئیتر لەم ماڵەدا داوای هیچ شتێک ناکەم، باوکەکە لەوپەڕی ساردییەوە پێی دەڵێت باشتر. لێرەدا هەردوولا لە دوو سەنگەری تەواو دوور لە یەکتر ڕادەوەستن و هیچ کامیان ئامادە نین هەنگاوێک بەرەو ناوەڕاست بنێن؛ نە باوکەکە هۆکاری ڕەتکردنەوەکەی دەخاتە ڕوو و نە کچەکەش دەتوانێت کڕۆکی خواستەکەی ڕوون بکاتەوە، بەمەش ماڵێک کە دەبوو پەناگەی سۆز و تەبایی بێت، تەنانەت لە ناوەڕاستی گەرمای تاقەتپڕووکێنی هاوینیشدا بەستەڵەکێکی هێندە سارد دایدەپۆشێت کە هەموو بەهایەکی گفتوگۆ و لەیەکتێگەیشتنی تێدا دەپووکێتەوە.
ڕەگی ئەم کارەساتە پەیوەندییە بۆ ئەو پەروەردە سەقەتە دەگەڕێتەوە کە خوێندنگە و زانکۆکان پێمان دەبەخشن؛ ئەوان ئێمە تەنها بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامە و کارامەیی پیشەیی ئامادە دەکەن تا ببینە پزیشک، ئەندازیار یان ژمێریار، بەڵام بە تەواوی ئەو ڕاستییە پشتگوێ دەخەن کە مرۆڤ پێش هەر شتێک بوونەوەرێکی کۆمەڵایەتییە و ئەگەر زمانی پەیڤین نەزانێت، تەواوی پیشەکەی لە بەها دادەکەوێت. چەندە بەئازارە کاتێک دەبینین پزیشکێک لە ڕووی کلینیکییەوە لەوپەڕی لێهاتووییدایە، بەڵام کاتێک نەخۆشەکە بە دڵەڕاوکێ و ترسەوە لێی دەپرسێت ئایا خێرە، پزیشکەکە بە ساردی دەرمان دەنووسێت و ئامادە نییە بە وشەیەکی نەرم دڵنیایی پێ ببەخشێت؛ نەخۆشەکە بە بارێکی دەروونیی هێندە قورسەوە دەگەڕێتەوە ماڵەوە کە لە ترسی نادیاردا تەندروستیی تێکدەچێت، لە کاتێکدا کێشەکەی تەنها سووکە سەرمابوونێک بووە. پزیشکەکە لە ئەرکی تەکنیکییدا سەرکەوتوو بووە بەڵام شکستی هێناوە لەوەی تێبگات وشەی میهرەبان پێش دەرزی و دەرمان شیفایە. لەوەش نالەبارتر، کاتێک هەمان پزیشک زاراوەی نامۆی ئینگلیزی بەکاردێنێت و لە نەخۆشێکی سادە دەپرسێت ئایا تووشی ڤۆمیتینگ (vomiting) بوویت، نەخۆشە بێئاگاکە لە ترسی شەرمەزاری دەڵێت نەخێر، بەمەش هەموو پرۆسەی چارەسەرەکە بەرەو هەڵە دەڕوات، تەنها لەبەر ئەوەی پزیشکەکە نەیتوانیوە زمانی پەیڤینی لەگەڵ ئاستی تێگەیشتنی نەخۆشەکەیدا بگونجێنێت. لە هەمان کاتدا، ئێمە هەرگیز فێری هونەری پرسیارکردن نەکراوین، لە کاتێکدا پرسیاری دروست نیوەی وەڵامە. کاتێک بازرگانێکی ئۆتۆمبێل ناتوانێت مەبەستی خۆی چڕ بکاتەوە و بە شێواوی لە زانایەکی ئایینی دەپرسێت ئایا فرۆشتن بە قیست حەڵاڵە، مامۆستاکەش بە شیکارییەکی فەلسەفیی دوورودرێژ سەری لێ دەشێوێنێت، لە کاتێکدا پرسیارکردنی هۆشیارانە پێویستی بەوەیە سەرەتا کێشەکە کورت بکەیتەوە، دەست بخەیتە سەر مەبەستە سەرەکییەکە و بە دەستەواژەی تەواو ڕوون و سادە وەڵامەکەت وەربگریت تا ڕێگە لە هەڵەتێگەیشتن و گومانی خراپ بگریت.
پێچەوانەی تێڕوانینی باو، یەکەمین و شکۆدارترین هەنگاوی قسەکردن، بریتییە لە قسەنەکردن و شارەزابوون لە هونەری گوێگرتن. لە پەڕتووکی پەندەکانی حەزرەتی سولەیماندا حیکمەتێکی زێڕین هاتووە کە دەڵێت گێلێکی بێدەنگیش بە دانا ئەژمار دەکرێت. مرۆڤی کەمئەزموون ئەگەر لە کۆڕی دانایاندا دان بە خۆیدا بگرێت و بێدەنگ بێت، هەم نەزانییەکەی پەردەپۆش دەکات و هەم کانییەک لە زانست و پێگەیشتن بۆ خۆی دەدۆزێتەوە. بەڵام کاتێک سەیری مێشکە بەرتەسکەکان دەکەیت، دەبینیت بە دروشمی «من دەدوێم کەواتە من بوونم هەیە» خۆیان ماندوو دەکەن، غافڵ لەوەی بەو زۆربڵێییەیان وادەکەن دەوروبەر لە ناخەوە بڵێن تۆ کە بەردەوام دەدوێیت، کەواتە ئێمە لێرە نامێنینەوە. لێرەدا دەبێت لە جیاوازیی قووڵی نێوان بێدەنگیی ئەرێنی و نەرێنی تێبگەین؛ بێدەنگیی ئەرێنی ئەو سەنگینبوونەیە کە دەرفەتی تێڕامان، قووڵبوونەوە و وردبوونەوە بە مرۆڤ دەبەخشێت، بەڵام بێدەنگیی نەرێنی لە هەستی خۆبەکەمزانین و ترس لە ڕەخنەوە سەرچاوە دەگرێت. نووسەری ناودار نەجیب مەحفوز کاتێک لە تەمەنی پیریدا لە گفتوگۆیەک بێزار دەبوو، ئامێری بیستنەکەی گوێی دەکوژاندەوە و بە ڕووکەش وای پیشان دەدا کە گوێ دەگرێت. ئەمە بۆ پیرێکی بەتەمەن شایانی لێخۆشبوونە، بەڵام بۆ گەنجێک لە سەرەتای ژیاندا بەربەستێکی گەورەیە لە بەردەم فێربوون و پێگەیشتندا. دەبێت کاتێک دەدوێین پەیڤەکانمان پڕواتا بن، و کاتێکیش خامۆش دەبین بێدەنگییەکەمان مانادار بێت. لە کۆڕێکی فیکریدا کاتێک باس لە فەلسەفەی بوون دەکرێت، ئەگەر کەسێک شارەزایی نەبێت و تەنها لە ترسی ئەوەی بە نەزان دانەنرێت لەناکاو باسەکە بگۆڕێت بۆ عەمرو دیاب و بیتهۆڤن، خۆی شەرمەزار دەکات، لە کاتێکدا پرسیارکردن و دانپێدانان بە نەزانیندا بەرزترین ئاستی ژیرییە. هەر لەم ڕوانگەیەوە، گوێگرتنی درۆینە یان سەردانەواندنی بەردەوام کە لە تاقیکردنەوەی «لە یۆنان»دا بەدەر دەکەوێت، بە تەواوی ئاشکرای دەکات کاتێک بە کەسێک دەڵێیت لە یۆنان و ئەو هەر بە بێئاگایی سەری دەلەقێنێت، دەزانیت بیر و هۆشی لە شوێنێکی ترە. هەروەها زیادەڕۆیی لە دەربڕینی هەڵچوون بە وتنی «ئەی هاوار» بۆ شتێکی سادە، جگە لە شانۆگەرییەکی دەستکرد هیچی تر نییە. کلیلی زێڕینی گوێگرتن لە یەک ڕستەدا کورت دەبێتەوە: هەمیشە بایەخ بە خودی قسەکەر بدە نەک بە بابەتەکە. وێنای ئەو ئەکتەرە ناودارە بکەن کە پێڵاوە پاژنەبەرزەکەی لەبیرچووبوو و لە فڕۆکەکەدا لە ترسی ئەوەی لە تەنیشت هاوسەرە باڵابەرزەکەی کورتتر دەرنەکەوێت دڵەڕاوکێ دایگرتبوو، لە تەنیشتیدا گەنجێکی هەژار دانیشتبوو کە تەواوی دارایی ژیانی فرۆشتبوو تا بە دوای پاروویەک ناندا گەشت بکات. ڕەنگە گەنجەکە خەمی پێڵاوەکەی بەلاوە گاڵتەجاڕی بووبێت، بەڵام لوتکەی لێهاتوویی لە پەیوەندیکردندا ئەوەیە کێشەی بەرامبەر لەناو هاوکێشەی ژیانی ئەودا ببینیت و لێی تێبگەیت، نەک بە پێوەری خەمەکانی خۆت حوکمی بەسەردا بدەیت.
پچڕاندنی قسەی بەرامبەر یەکێکە لە برینە باوەکانی ناو دیالۆگ کە متمانەی کۆمەڵایەتی دادەڕمێنێت و لە پێنج پاڵنەری دەروونییەوە سەرچاوە دەگرێت. یەکەمیان، بێبایەخکردنی بابەتەکەیە؛ کاتێک هاوڕێکەت بە پەرۆشەوە باسی کێشەیەکی چارەنووسسازی کارەکەی دەکات و تۆ لەپڕ قسەکەی پێدەبڕیت و دەڵێیت برسیت نییە بچین نان بخۆین، هەستێکی سەختی سووکایەتیی پێ دەبەخشیت. ئەگەر بابەتەکەش ماندووکەر بوو، دەتوانیت بە نەرمی ڕێڕەوی گفتوگۆکە بگۆڕیت، هاوشێوەی وتاربێژی گەورە شێخ شەعراوی کە بە چیرۆک و مێتافۆری سادە گەورەترین بابەتە ئاڵۆزەکانی بۆ خەڵک ڕووندەکردەوە. دووەمیان، نەخۆشیی «منیش بەسەرم هاتووە»یە؛ کاتێک کەسێک باس لە ئازاری پشتی دەکات، بەرامبەرەکەی دەستبەجێ قسەکەی پێ دەبڕێت و دەڵێت پشتی تۆ چییە، من هەفتەی ڕابردوو خەریک بوو بمرم لە ئازاردا. ئەم کەسانە هەموو سەکۆیەک دەکەنە مەیدانی خۆدەرخستن و تەنانەت بە نیشاندانی ئازارەکانیشیان دەیانەوێت سەرنجەکان بدزن، بەڵام لە کۆتاییدا تەنیا دەمێننەوە و هاوڕێکانیان لەدەست دەدەن. سێیەمیان، قسەبڕینە بە مەبەستی دژایەتیکردن و بەرهەڵستی؛ لەبەر ئەوەی بیروباوەڕی کەسەکەت بەدڵ نییە، ناهێڵیت پەیامەکەی تەواو بکات. تەنیا کاتێک قسەبڕین دروستە کە هەڵەیەکی مەعریفیی ڕووکەش ڕووبدات، وەک ڕوونکردنەوەی ئەوەی مەبەست لە عەباس عەقاد شەقامە نەک نووسەرەکە، بەڵام لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی فیکریدا، بێدەنگبوون و لێگەڕان لەوەی بەرامبەر هەموو وتەکانی دەرببڕێت، پێگەت زۆر بەهێزتر دەکات و سەنگینیت دەپارێزێت. چوارەمیان، تەواوکردنی پەلەپەلی قسەی بەرامبەرە بە هەڵە، یاخود بەکارهێنانی زاراوەی نامۆی ئینگلیزی وەک ڕەش ئاوەر یان باسی گەشتی پاریس تەنها بۆ ئەوەی بیسەلمێنیت تۆش زانیاریت هەیە، کە ئەمەش نیشانەی لاوازیی کەسایەتییە. پێنجەمیشیان، قسەبڕینە بە ئامانجی نوکتە و گاڵتەپێکردن؛ کاتێک کەسێک لە تەنگانەدا بە دوای دارتاشێکدا دەگەڕێت بۆ دەرگای ماڵەکەی، تۆ بە قسەی بێمانا و نوکتەی بێ شوێن قسەکەی دەبڕیت و دانیشتنەکە لە قورسایی دەخەیت.
دەبێت بە وردی سنوری نێوان وتووێژ و مشتومڕ جیا بکرێتەوە؛ وتووێژ ئەو گەشتە فیکرییە هاوبەشەیە کە تێیدا دوو مرۆڤ پێکەوە بیر دەکەنەوە بۆ گەیشتن بە ڕاستی، بە جۆرێک دوای کۆتاییهاتنی دانیشتنەکەش ڕێز و خۆشەویستی لە نێوانیاندا پەرە دەستێنێت. لە بەرامبەردا، مشتومڕ جەنگێکی زارەکی و دەروونییە کە تەنها بۆ بردنەوە و خۆسەپاندن و بەزاندنی لایەنی بەرامبەر هەڵدەگیرسێت، کە تیایدا ڕاستییەکان دەسووتێن و تەنیا دوژمنایەتی بەجێ دەمێنێت. مشتومڕ بە دەستپێکردنی قسە بە دەستەواژە بزوێنەرەکانی وەک هەڵەیە یان بەپێچەوانەوە دەست پێ دەکات. کاتێک کەسێک دەڵێت کێشت زۆر دابەزیوە، تۆ لەبری سوپاس دەڵێیت نەخێر، مانگی پێشوو زۆر لاوازتر بووم؛ بەو وشەی نەخێرە ناکۆکییەکی بێمانا دادەگیرسێنیت لە کاتێکدا هەردوولا لەسەر بابەتەکە هاوڕان. دەنگبەرزکردنەوەش هەمیشە نیشانەی کەمیی بەڵگەیە؛ ئەگەر بە کەسێکی دەنگبەرز بڵێیت هاوار مەکە زیاتر تووڕە دەبێت، بەڵام ئەگەر تۆ بەوپەڕی هێمنی وەڵام بدەیتەوە، ئەویش ناچار دەبێت دەنگی نزم بکاتەوە. یاسای زێڕین لەم نێوەندەدا ئەوەیە: هەمیشە ڕەخنە لە قسەکان بگرە نەک لە کەسەکان، و سەرزەنشتی کردارەکە بکە نەک بکەرەکە. دایکێک کاتێک بە منداڵەکەی دەڵێت تۆ گێل و کەمتەرخەمیت کە ئەم پەرداخەت شکاند، دەروونی بریندار دەکات و وا دەکات لە گەورەییشدا باوەڕ بە کەمتەرخەمیی خۆی بهێنێت. لە کاتێکدا ئەگەر بەڕێوەبەرێک تەنیا کەموکوڕییەکانی ڕاپۆرتەکە بە بابەتی دەستنیشان بکات بێ هێرشکردنە سەر کەسایەتیی فەرمانبەرەکە، کێشەکە چارەسەر دەبێت. تەنانەت لە وەڵامدانەوەشدا، کاتێک پیاوێک دەڵێت پەنجەرەکە دابخە با منداڵەکان سەرمایان نەبێت، نابێت هاوسەرەکەی بڵێت واتا من بێباکم و منداڵەکانم خۆش ناوێت، چونکە ئەمە بابەتەکە لە پەنجەرەوە دەگۆڕێت بۆ جەنگێکی کەسی.
لە هەمووی ئازاربەخشتر، کەوتنە ناو تەڵەی بێ‌سەلیقەییە لەناو بازنەی کەسیدا، کە دایک، باوک، هاوسەر و ئازیزانمان لەخۆ دەگرێت. مرۆڤ سەیرە؛ لەگەڵ کەسانی بێگانە لەوپەڕی ئەدەب و ڕێزدا دەدوێت، کەچی کاتێک پێ دەنێتە ماڵەوە، هەموو جوانییەکان بە بیانووی ئەوەی ئەمانە لە خۆمانن وەلا دەنێت. گەنجێک بە دەنگێکی سارد بە دایکی دەڵێت چاییەک بێنە، لە کاتێکدا دەتوانێت بڵێت دایە گیان دەستت خۆش بێت ئەگەر پەرداخێک چایم بۆ تێبکەیت. ناوهێنانی مرۆڤەکان گەورەترین جادووی نەرمکردنی دڵەکانە؛ بەکارهێنانی ناوی کەسەکان سۆز و میهرەبانی دەبەخشێت و گرژی دەتوێنێتەوە. بیانووی ئەوەی فڵان کەس برامە، نابێت ببێتە پاساو بۆ ئەوەی لە کۆڕدا سووکایەتیی پێبکەین یان بەبێ مۆڵەت بچینە سەر ماڵەکەی؛ نزیکی لە پەیوەندیدا دەبێت مایەی بەرزکردنەوەی ڕێز بێت نەک بەزاندنی سنوورەکان.
ئەم هۆشیارییە فیکرییە بەسەر حەوت هەڵوێستی ڕۆژانەدا دابەش دەبێت. لە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکاندا نابێت بیرەوەریی خەڵک تاقی بکەینەوە بە وتنی «بزانە من کێم»، بەڵکو دەبێت دەستبەجێ خۆمان بناسێنین؛ نابێت لەسەریەک زەنگ لێبدەین کاتێک کەسەکە وەڵام ناداتەوە، و دەبێت بە تۆنێکی لەسەرخۆ دەست پێبکەین تا لە دەنگیەوە لە دۆخی دەروونیی دڵنیا دەبین. لە دیداری دۆستاندا دوای ماوەیەکی درێژ، نابێت دەستبەجێ بە لۆمەکردنی بۆچی ناپرسیت دیدارەکە بکەینە بارگرانی، بەڵکو دەبێت بە دەربڕینی خۆشحاڵی پەیڤەکانمان بڕازێنینەوە. لەپاشملە باسکردنی خەڵکیش گەورەترین وێرانکەری متمانەیە؛ کاتێک لە لای من باسی کەسێک بە خراپە دەکەیت، دەزانم لە پاشملەی منیش بە هەمان شێوە دەدوێیت. گشتاندنی بێبنەما لەسەر گەلان و پیشەکان نیشانەی ساویلکەییە و دەبێت وشەکانمان بە دەستەواژەی وەک زۆربەیان یان بەپێی ئەزموونی من نەرم بکەینەوە. پێویستە خۆمان لەو وشە دووبارە بێمانایانە بپارێزین کە وەک دڵۆپە ئاوی بەلۆعەیەکی خراپ مێشکی گوێگر وەڕس دەکەن، وەک بەردەوام وتنی تێدەگەیت یان یانی. پاراستنی ڕێز و نازناوەکانیش بەپێی کولتوورەکان گرنگە. لە کۆتاییشدا گفتوگۆ وەک یاریی تێنس وایە کە تۆپەکە بە هاوسەنگی دەچێت و دێت، نەک وەک پینگ پۆنگ توند بێت، و نەک وەک یاریزانێکی خۆپەرستی تۆپی پێ بێت کە تۆپەکە قۆرخ دەکات و ناهێڵێت هیچ کەس بەشداری بکات.
ئەگەر سەرنج بدەین، گۆڕینی چەند دەستەواژەیەکی سادە دەتوانێت ڕەوتی پەیوەندییەکانمان لە ڕەگیەوە بگۆڕێت. کاتێک لەبری فەرمانێکی ڕووت بە خوشکەکەت دەڵێیت حەز دەکەیت بە دەستی ئەو ئاو بخۆیتەوە و بە ئاوی دەستی ئەو تینووێتێت دەشکێت، خۆشەویستی دەچێنیت. کاتێک بە هاوڕێکەت دەڵێیت ماندووێتیی ڕێگات لەبیر دەباتەوە ئەگەر ئەو هاوسەفەرت بێت لەبری ئەوەی بڵێیت وەرە لەگەڵم، بەهایەکی گەورە بە بوونی دەبەخشیت. کاتێک بە دایکت دەڵێیت چەندە تامەزرۆی خواردنەکانی دەستی ئەویت لەبری وتنی سادەی ئەوەی برسیتە، دڵی پڕ دەکەیت لە شانازی. وتنی ئەوەی هەرچی خۆشیی دونیایە بۆ بەرامبەرەکەت دەخوازیت و خەمەکانی ئەو لەسەر شانی خۆت دادەنێیت، لە وتنی وشەی خۆشم دەوێیت زۆر کاریگەرترە. تەنانەت لە کاتی سەختییەکاندا کاتێک دەڵێیت ڕێگاکە سەختە بەڵام کۆڵ نادەیت لەبری وتنی ناتوانم، یاخود کاتێک لە کاردا داوای ڕوونکردنەوە دەکەیت لەبری فەرمانپێکردن، کەسایەتییەکی شکۆمەند پێشکەش دەکەیت. ئاخاوتن تەنیا توانای دەنگ دەرکردن نییە، بەڵکو دەرخەری قووڵایی ئەقڵ و پاکیی ڕۆحی مرۆڤە. کاتێک گوێگرتن دەکەینە نەریت، قسەی کەس ناپچڕێنین، ڕێزی بازنەی کەسی دەپارێزین و وشەکانمان لە فەرمانی وشکەوە دەکەینە دەربڕینی میهرەبانانە، جادووی ڕاستەقینەی وشەکان دەردەکەوێت، دەرگای هەموو دڵێک دەکرێتەوە و ژیانمان دەبێتە کانوونێکی پڕ لە تەبایی، ڕێز و ئارامی.

ئەو بابەت و هەواڵانەی کە ناوی نووسەرەکانیان دیار و ئاشکرایە، تەنیا نووسەرەکەی بەرپرسیارە، نەک کوردستانپۆست