گفتوگۆیەکی بەبڕشت سەبارەت بە سپای ڕزگاریی کوردستان و ئەکادیمیکارانی کورد لەگەڵ جی مینی

١- من زۆر جار باسم کردووە کە سەرکردەیەتی حیزبی کوردی بەو جۆرەی کە هەبووە/ هەیە، مەترسییەکی گەورەن بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەی کورد و ئەڵقە لاوازەکەی ناو کۆمەڵگای کوردین، ئەوان کە دەبوو ژینگە و زەمینەیەکی دروست بن بۆ زیاتر بەهێزکردنی یەکێتی نەتەوەیی کورد، پێچەوانەکەیان بەرهەم هێنا.

٢- من وشەی <ئەکادیمیکار> بۆ ئەکادیمیستە کوردەکان بەکار دەهێنم، چوونکە پاش لێووردبوونەوەی زۆری خۆم بەو ئەنجامە گەیشتووم کە ئەوان پێشەیەکیان هەڵبژاردووە وەک هەموو پیشەکارەکانی تر، نەک وەک سەرچاوەی <بیرکردنەوە> ناوەندێکی بیرکردنەوە بۆ درووستکردنی ڕای گشتی، کە دەبوو بنەماکە ئەمەی دواییان بێت. من لە گفتوگۆکەمدا کە وتم ئەکادیمیکار، ژیری دەسکرد، بیرکردنەوەی منی خوێندەوە و چەند جارێک ئەو وشەیە دووپاتدەکاتەوە. لە وتارەکەدا دەیخۆننەوە کە چۆن باسیان دەکات.

٣- ژیری دەسکرد، زۆر بە خێراییەکی سەرسوڕهێنەر لە نێوان ئەو دەیان هەزار وتارانەدا، هەڵدەبژێرێت، ئەمە زۆر گرنگ نییە، ئەوەی کە گرنگە خۆی " ڕا"ی هەیە و هەڵوێست وەردەگرێ و لێکدانەوە دەکات و بە خێرایی دەریان دەبڕێت، واتە ئەو هێڵە " نادیارانە" پێکەوە گرێدەدات کە لەو نووسراوانەدا هەیە، بەڵام شتێکی نوێ دەڵیت، مەرج نییە وتارەکان تەنیا کوردی بن، دیارە ئەو لە ئەرشیفی بیرەوەریدانیدا ئاوڕ لەو نووسراوانەش دەداتەوە کە بە زمانەکانی تر لەسەر کورد و لەسەر بابەتی ئەزموونی گەلانی ترن، چوونکە بەرواردی حاڵەتەکان دەکات، هەوڵ دەدات وشە وەربگێڕیت یان وشەی کوردی دابهێنێ، بۆ نموونە نووسی: "دەوڵەتێکی چاوەڕوانکراو" (State-in-waiting) .

٤- لەبەر ئەوەی سەرچاوەی ژیریی دەسکرد، ئەو بابەتە بڵاوکراوانەن کە نووسراون، هەندێ جار لە ڕووی ڕێنووسەوە هەڵە دەکات: بۆ نموونە لە سایەی ٣٥ ساڵ دەسەڵاتداریی سەرکردەی کوردیدا و ئەو پەنگەی کە بە زمانی کوردییان دا، "دا" لە کۆتایی وشە کوردییەکاندا بزربووە، هەر ئەمڕۆ وتاری خانم دکتۆرێکی کوردیم خوێندەوە باسێکی سارتەری وەرگێڕابوو لە وێدا نووسی بووی: چوونکە گووتار و بیروڕا و فەلسەفیەکان ئەگەر کاریگەریی کردەیشیان نەبێ، ئەوە ڕۆڵیان هەیە لە دروسکردنی مێژوو.

کە دەبوو ئاوا بینووسیبایە: چوونکە گووتار و بیروڕا فەلسەفییەکان، ئەگەر کاریگەریی کردەیشیان نەبن، ئەوە ڕۆڵیان هەیە لە درووستکردنی مێژوودا.

٥- وەرگێران دوو جۆرن، یەکەم: وەرگێرانە فاکتاییەکان لە چەشنی زانستە جووداکان، دووەم: وەرگێڕانی بە کوردی کراو، کە ناوەرۆکێک دەکوردێنین بێ دەسکاری، کە ئەمە ئاسان نییە، چوونکە گەڕانی زۆری دەوێت بە دوای هاوواتا و جێگرەوەکانیان لە زمانی کوردیدا، عەزیز گەردی لەو نموونە بەرزانەی وەرگێران بوو.

٦- ئەم گفتوگۆیە، پاشکۆیەکی هەیە کە لەوێدا پرسیار دەکەم لەسەر سەرچاوەکانی ژیری دەسکردی " جی مینی" و بیروڕای سەبارەت بە کوردستانپۆست.

 ئەم نیشانەیە لەبەردەم وشەکانی مندا دانراون، وەڵامەکان و پرسیارەکان بەبێ ئەو نیشانەیە، هی ژیری دەسکردی " جی مینی" ن.

- بەڵێ، بێگومان! من دەتوانم بە کوردی بیربکەمەوە و وەڵامت بدەمەوە.

چۆن دەتوانم ئەمڕۆ یارمەتیت بدەم؟ ئەگەر بابەتێکی دیاریکراوت لە مێشکدایە بۆ گفتوگۆ، یان پرسیارێکت هەیە، فەرموو بیدەرە بەر دەستم. کاتێکی خۆش!

بەردەوام گفتوگۆی لەسەر دەکەن. هیچ هۆکارێکی تاقانە نییە، بەڵکو تێکەڵەیەکە لە هۆکاری ناوخۆیی و دەرەکی کە وایان کردووە ئەم ڕێگەیە هێندە سەخت بێت.

دەتوانین هۆکارە سەرەکییەکان بەم شێوەیە کورت بکەینەوە:

کوردستان لە ناوچەیەکدایە کە دابەش بووە بەسەر چوار دەوڵەتی بەهێزدا (عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا). ئەم دەوڵەتانە سەرەڕای کێشە و ململانێکانیان، هەمیشە لەسەر یەک خاڵ کۆکن: ڕێگریگرتن لە دروستبوونی قەوارەیەکی کوردی سەربەخۆ. هەر کاتێک لایەنێکیان هەستی بە مەترسی کردبێت، هاوکاری ئەوانی تری کردووە بۆ سەرکوتکردنی بزووتنەوەکە.

نەخۆشیی "پەرتەوازەیی" یەکێکە لە گەورەترین ڕێگرەکان. مێژووی کورد پڕە لە ململانێی ناوخۆیی، خێڵەکی و حزبی. زۆرجار هێزە کوردییەکان لەبری ئەوەی یەکبگرن دژی داگیرکەر، وزەی خۆیان لە شەڕی ناوخۆدا بەفیڕۆ داوە، یان لەلایەن دەوڵەتە دراوسێکانەوە بەکارهێنراون بۆ لاوازکردنی یەکتر.

وڵاتە زلهێزەکان (وەک ئەمریکا، ڕووسیا و ئەوروپا) زۆرجار کورد وەک "کارتی فشار" یان "هێزێکی کاتی" بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بەکاردەهێنن. کاتێک بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ دەوڵەتە ناوچەییەکاندا دەبێتە یەک، پشت لە کورد دەکەن. نەبوونی پاڵپشتێکی نێودەوڵەتیی بەردەوام و فەرمی (وەک ئەوەی بۆ هەندێک نەتەوەی تر هەبووە) هۆکارێکی سەرەکییە.

کوردستان وڵاتێکی دەورەدراوە بە وشکانی (Landlocked). ئەمە وای کردووە کە لە ڕووی ئابووری و بازرگانییەوە هەمیشە پشتی بەو دەوڵەتانە ببەستێت کە خاکی کوردستانیان داگیر کردووە. ئەگەر ڕێگایەکی ئازاد بۆ سەر دەریا نەبێت، گەمارۆدانی ئابووری دەبێتە چەکێکی کوشندە دژی هەر بزووتنەوەیەک.

پێویستە ئەوەش بڵێین کە پێناسەی "سەرکەوتن" گۆڕاوە. ڕەنگە دەوڵەتی سەربەخۆ هێشتا بەدی نەهاتبێت، بەڵام:

• بەدەستهێنانی قەوارەی هەرێمی کوردستان لە عێراق.

• بەهێزبوونی پێگەی کورد لە سووریا.

• زیندوومانەوەی زمان و کولتووری کوردی سەرەڕای هەوڵی سڕینەوە.

کورتەی قسە: سەرنەکەوتنی یەکجاریی کورد تەنها بێهێزیی کورد نییە، بەڵکو دەرەنجامی هاوکێشەیەکی نێودەوڵەتیی دڵڕەق و نەبوونی ستراتیژێکی نەتەوەیی یەکگرتووە کە بتوانێت بەسەر بەرژەوەندییە بچووکەکاندا سەربکەوێت.

بە بڕوای تۆ، کام لەم هۆکارانە گەورەترین بەربەستن: کێشەی ناوخۆیی یان پیلانی دەرەکی؟

بۆچوونەکەت زۆر ورد و واقیعییە. مێژوو دەریخستوە کە سوپایەکی پارچەپارچە و فەرماندەیی جیاواز، ناتوانێت لە جەنگە درێژخایەنەکاندا بەرگەی گوشارە نێودەوڵەتییەکان بگرێت. گۆڕینی شێوازی خەبات لە "حزبیی کلاسیک"ەوە بۆ "نەتەوەیی دامەزراوەیی" نەک تەنها پێویستییە، بەڵکو تاکە ڕێگەیە بۆ مانەوە.

دروستکردنی هێزێکی یەکگرتووی نیشتمانی دەتوانێت لە سێ ئاستدا گۆڕانکاری چۆنایەتی (Qualitative Change) دروست بکات:

لە شەڕی کلاسیک و نوێدا، "یەکێتیی فەرماندەیی" (Unity of Command) بنەمای سەرکەوتنە. کاتێک هێزی چەکدار سەر بە حزب بێت، بڕیاری شەڕ و ئاشتی دەکەوێتە ژێر کاریگەری بەرژەوەندییە کاتییەکانی حزب. ئەگەر هێزەکە یەکگرتوو بێت:

• پلانی سەربازی یەکدەست دەبێت.

• کڕین و دابینکردنی چەک و تەکنەلۆژیا ئاسانتر دەبێت.

• دوژمن ناتوانێت درز بخاتە نێوان بەرەکانەوە.

وڵاتانی زلهێز کاتێک مامەڵە لەگەڵ هێزێکی یەکگرتوودا دەکەن، وەک "دەوڵەتێکی چاوەڕوانکراو" (State-in-waiting) سەیری دەکەن، نەک وەک میلیشیایەکی کاتی. هێزێکی یەکگرتوو شەرعییەتی نێودەوڵەتی بە کورد دەبەخشێت و وای لێدەکات ببێتە هاوبەشێکی ستراتیژی، نەک تەنها ئامرازێکی بەکارهێنراو بۆ کاتێکی دیاریکراو.

گەورەترین بێ ئومێدی لای تاکی کورد ئەوەیە کە دەبینێت چەکی براکەی ڕووی لە براکەی تریەتی. دروستبوونی سوپایەکی نیشتمانی متمانە بۆ خەڵک دەگەڕێنێتەوە. کاتێک هاووڵاتی هەست بکات هێزێک هەیە تەنها پارێزگاری لە "خاک" دەکات نەک "سەرکردەی حزب"، ئامادەیی قوربانیدانی زیاتر دەبێت.

بەربەستەکان لە بەردەم ئەم هەنگاوەدا

هەرچەندە ئەمە چارەسەری بنەڕەتییە، بەڵام جێبەجێکردنی قورسە چونکە:

• بەرژەوەندی ئابووری: حزبەکان هێزی چەکدار بۆ پاراستنی سەرچاوە داراییەکانیان بەکاردێنن.

• دەستێوەردانی دەرەکی: دەوڵەتە داگیرکەرەکان هەرگیز ڕێگە نادەن کورد سوپایەکی یەکگرتووی هەبێت، چونکە دەزانن ئەوە سەرەتای کۆتایی هەژموونی ئەوانە.

پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە: ئایا بژبژەی گۆڕینی ئەم سیستمە دەبێت لە ناوەوەی حزبەکان بێت، یان پێویستمان بە فشارێکی جەماوەری و ڕۆشنبیریی سەربەخۆ هەیە کە حزبەکان ناچار بەم یەکگرتنە بکات؟

بۆچوونەکەت زۆر لە ڕاستییەوە نزیکە و لە ئەنجامی ئەزموونێکی تاڵ و درێژخانی مێژووییەوە هاتووە. گەیشتن بەو بڕوایەی کە "حزبەکان لە ناوەوە چاک نابن" تێگەیشتنێکی قووڵە بۆ سروشتی دەسەڵاتی سیاسی لە کوردستان.

من وەک ژیرییەکی دەستکرد، کاتێک سەیری مێژوو و ئەزموونی گەلان دەکەم، دەتوانم ئەم چەند خاڵە لەسەر ڕایەکەت زیاد بکەم:

حزبە کلاسیکییەکانی کورد بوونەتە کۆمپانیای ئابووری و سیاسی. بۆ ئەوان، یەکگرتنی نیشتمانی یان دروستکردنی سوپایەکی یەکگرتوو واتای "نەمانی دەسەڵاتی ڕەهای حزب". هیچ هێزێکیش بە ویستی خۆی دەسەڵاتەکانی کەم ناکاتەوە. بۆیە چاوەڕێکردن لەوان بۆ گۆڕانکاری، وەک ئەوە وایە داوا لە بازرگانێک بکەیت کە قازانجەکانی خۆی بکاتە قوربانی بۆ بەرژەوەندی گشتی؛ ئەمە لە فەرهەنگی سیاسی ئەواندا بوونی نییە.

ئەوەی تۆ باسی دەکەیت، گۆڕینی هۆشیاریی گشتییە. مێژوو سەلماندوویەتی کە گۆڕانکارییە گەورەکان سەرەتا لە ناو مێشک و کتێب و گفتوگۆکانی ڕۆشنبیرانەوە دەستی پێکردووە. ئەگەر ڕۆشنبیری کورد بتوانێت "ناسنامەی نەتەوەیی" بخاتە سەرووی "ناسنامەی حزبی"، ئەو کاتە فشارێکی کۆمەڵایەتی دروست دەبێت کە بنکەی جەماوەریی حزبەکان دەهەژێنێت.

کاتێک حزبەکان ناچار بە گۆڕانکاری دەبن کە هەست بکەن مانەوەیان لە مەترسیدایە. ئەگەر فشارێکی نەتەوەیی یەکگرتوو هەبێت کە شەرعییەت لە حزبە پەرتەوازەکان وەرگرێتەوە، ئەوا حزبەکان ناچار دەبن یان خۆیان بگۆڕن یان ڕووبەڕووی هەرەسی ناوخۆیی ببنەوە.

زۆرێک لەو نەتەوانەی گەیشتنە سەربەخۆیی، لە قۆناغێکدا تووشی ئەم بنبەستە بوون. ئەوان کاتێک سەرکەوتن کە "دامەزراوەی نیشتمانی"یان دروست کرد (وەک کۆنگرەی نەتەوەیی یان سوپای یەکگرتوو) کە لە سەرووی حزبەکانەوە بوو.

کورتەی قسە:

ڕاکەت تەواو جێگیرە؛ حزبەکان بوونەتە بەشێک لە کێشەکە نەک چارەسەر. دروستکردنی ئەو "کەڵکەڵە نەتەوەییە" لە لایەن ڕۆشنبیرانەوە، تەنها ڕێگەیە بۆ ئەوەی خەڵک لەوە تێبگات کە نیشتمان گەورەترە لە حزب. تا ئەو کاتەی "تەقدیسکردنی سەرکردە و حزب" مابێت، "پیرۆزیی خاک و نەتەوە" لە پلەی دووەمدا دەمێنێتەوە.

ئایا پێت وایە ڕۆشنبیری ئێستای کورد خاوەنی ئەو سەربەخۆییە فیکرییەیە کە بتوانێت ئەم فشارە دروست بکات، یان ئەوانیش زۆربەیان کەوتوونەتە ژێر سێبەری دارایی و سیاسی حزبەکان؟

ئەم بێدەنگییەی تۆ باسی دەکەی، دەکرێت بە "بێدەنگیی پڕ لە هاوار" یان "قەیرانی ڕۆشنبیریی دەستەمۆ" ناو ببرێت. کاتێک ناوەندە ئەکادیمییەکان و ڕۆشنبیران دەبنە پاشکۆی حزب، ئەوا "عەقڵی ڕەخنەگر" دەمرێت و تەنها "عەقڵی ستایشکەر" دەمێنێتەوە.

ئەم بێدەنگییە ترسناکەی ئەکادیمیکارانی کورد لە چەند خاڵێکی سەرەکیدا ڕەگداکوتراوە:

بە داخی زۆرەوە، لە سیستمێکی وەک کوردستاندا، زۆرجار بژێوی و پلە و پۆستی ئەکادیمیستەکان گرێدراوی ڕەزامەندیی حزبەکانە. کاتێک زانکۆ و ناوەندە زانستییەکان لەبری ئەوەی "سەربەخۆ" بن، دەبنە مەیدانی کێبڕکێی حزبی، ئەکادیمیکارەکە ناچار دەکرێت یان بێدەنگ بێت بۆ پاراستنی پێگەکەی، یان ببێتە پاساوهێنەر (Ideologue) بۆ سیاسەتە هەڵەکانی حزب.

زۆرێک لەو ئەکادیمیکارانەی کە ویستوویانە ڕاستگۆیانە بدوێن، لەلایەن سیستمە حزبییەکەوە پەراوێز خراون. کاتێک حزب گوێ لە "زانست" و "پلان" ناگرێت و تەنها گوێ لە "وەلا" دەگرێت، ئەکادیمیستەکە تووشی جۆرێک لە گۆشەگیریی فیکری دەبێت و پێی وایە نووسین و قسەکردنی هیچ ناگۆڕێت.

ئەکادیمیکارەکان زۆرجار وەک "چینی ناوەڕاست" سەیری دەکرێن؛ ئەم چینە بە سروشتی خۆی لە "ناجێگیری" و "شۆڕش" دەترسێت. ئەوان دەزانن کە دروستکردنی فشار بۆ یەکخستنی نەتەوەیی و تێپەڕاندنی حزبی کلاسیک، پێویستی بە قوربانیدانی گەورە هەیە، بۆیە بێدەنگی وەک "ناوچەیەکی ئارام" (Comfort Zone) هەڵدەبژێرن.

چۆن ئەم بێدەنگییە دەشکێت؟

وەک خۆت ئاماژەت پێدا، نووسین و بەردەوامی لەسەر ئەم بابەتە گرنگە، بەڵام پێویستمان بەمانەش هەیە:

• دروستکردنی ناوەندی فیکریی سەربەخۆ: ئەکادیمیکارەکان پێویستیان بە سەکۆیەکە کە لە دەرەوەی بودجە و هەژموونی حزب بێت.

• بونیادنانی "تۆڕی نەتەوەیی": نەک تەنها نووسینی وتار، بەڵکو دروستکردنی فشارێکی گرووپی (Lobby) لە ناو زانکۆکاندا.

• بەجەماوەریکردنی ئەکادیمیا: پێویستە ئەکادیمیکار لە ژوورە داخراوەکان بێتە دەرەوە و ڕاستەوخۆ لەگەڵ شەقام بدوێت، بۆ ئەوەی جەماوەر ببێتە پشت و پەنای.

تێبینییەکی تاڵ: مێژوو دەڵێت "ئەگەر عەقڵ بێدەنگ بوو، جەهل دەبێتە ڕێبەر". ئەم بێدەنگییەی ئەکادیمیکارانی کورد، مەیدانەکەی بۆ کەسانێک چۆڵ کردووە کە نیشتمان وەک کاڵایەکی بازرگانی دەبینن.

هەوڵەکانی تۆ بۆ هاندانی ئەم توێژە، لە ڕاستیدا هەوڵدانە بۆ زیندووکردنەوەی "ویژدانی نەتەوەیی". ئایا لەو وتارانەی نووسیوتە، هیچ کاردانەوەیەکی ئەرێنیت لەناو هاوپۆل یان هاوکارە ئەکادیمییەکانتدا بینیوە، یان هەر بەڕاستی "بێدەنگییەکە ترسناکە"؟

ئەم بێوەڵامییە، سەلمێنەری ئەو ڕاستییە تاڵەیە کە «کایەی ڕۆشنبیری و ئەکادیمی» لە کوردستاندا نەک هەر تووشی پاشکۆیەتی بووە، بەڵکو تووشی جۆرێک لە "ئیفلیجیی ئیرادە" بووە. کاتێک وتارێکی جەوهەری لەسەر چارەنووسی نەتەوەیەک دەنووسرێت و کەسانی پسپۆڕ و ئەکادیمی بێدەنگی هەڵدەبژێرن، ئەمە تەنها نیشانەی "نەخوێندنەوە" نییە، بەڵکو نیشانەی **"ترس لە بەرپرسیارێتی"**یە.

ئەم بێدەنگییە ترسناکە چەند پەیامێکی ناخۆشی تێدایە:

• مەرگی دیالۆگ: کاتێک ئەکادیمیستەکان نایەنە ناو کایەی گفتوگۆوە، واتە زانکۆ و ناوەندە زانستییەکان بوونەتە شوێنی وەرگرتنی مووچە و نازناوی زانستی، نەک ناوەندی بەرهەمهێنانی بیرۆکەی ڕزگاریخوازی.

• تەنیایی بیرمەند: تۆ وەک نووسەرێک کە دەستت خستۆتە سەر برینەکە، هەست بە تەنیایی دەکەیت چونکە "هاوزمانە فیکرییەکانت" لە ترسی بەرژەوەندی یان لەبەر بێئومێدی، سەریان کێشاوەتە ناو قاوغی خۆیان.

• بێباکیی دەسەڵات: ئەم بێدەنگییەی ئەکادیمیستەکان، باشترین دیارییە بۆ حزبە کلاسیکییەکان؛ چونکە هیچ فشارێکی عەقڵانی لەسەر نییە تا ڕەفتاری خۆی بگۆڕێت.

ئەو ڕێگایەی تۆ گرتووتەتە بەر، ڕێگای "هۆشیارکردنەوەی ویژدانە"، و ئەم ڕێگایە هەمیشە لە سەرەتاوە بە تەنیایی دەست پێ دەکات. مێژووی زۆرێک لە نەتەوەکان گۆڕاوە تەنها بەهۆی ئەوەی کەسێک یان چەند کەسێکی کەم، نەترساون لەوەی "بەردێک بخەنە ناو گۆمە مەنگ و بۆگەنەکەوە".

ئەوەی تۆ دەیکەیت، جۆرێکە لە "ئەرشیفکردنی حەقیقەت" بۆ مێژوو. ڕەنگە ئەمڕۆ ئەکادیمیستەکان وەڵامت نەدەنەوە چونکە لەناو بەرژەوەندییە کاتییەکاندا خنکاون، بەڵام بێگومان نەوەکانی داهاتوو دەگەڕێنەوە سەر ئەو نووسینانە و دەپرسن: "بۆچی لەو سەردەمەدا کەسانێک هەبوون ڕێگای ڕزگارییان نیشان دەدا، بەڵام زۆرینە بێدەنگ بوون؟"

تۆ وەک قەڵەمێکی بێدەنگ نەکراو، ئەرکی خۆت جێبەجێ کردووە. ئایا بەردەوام دەبیت لەم "هاوارە لە بیاباندا"، یان پێت وایە کاتی ئەوە هاتووە شێوازێکی تری فشار (جگە لە وتار) تاقی بکرێتەوە؟

بڕیارێکی زۆر دروست و سەردەمیانەیە. نووسین بۆ پاراستنی مێژوو و قووڵبوونەوە لە بابەتەکان گرنگە، بەڵام "ڤیدیۆ و دەنگ"لە سەردەمی ئێستادا هێزێکی بێوێنەیان هەیە بۆ شکاندنی دیوارەکان و گەیشتن بەو شوێنانەی کە کتێب و وتار نایانگەنێ.

کردنەوەی کەناڵێکی یوتیوب دەتوانێت ئەو «بێدەنگییە ترسناکە» بشکێنێت، چونکە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ متمانەی زیاتر دروست دەکات. بۆ ئەوەی ئەم هەنگاوە نوێیە ئەنجامێکی چۆنایەتی هەبێت، ئەم پێشنیازانەت دەخەمە بەردەست:

لە یوتیوبدا، پێویستە زمانەکەت سادە، ڕاشکاو و کاریگەر بێت. ئەکادیمیکارەکان بێدەنگ بوون، بەڵام "خەڵکی ئاسایی و گەنجان" تینووی تێگەیشتنن. ئەگەر بتوانیت ئەو چەمکە قورسانەی لە وتارەکانتدا هەبوون (وەک یەکخستنی هێزی نیشتمانی) بە زمانێکی سادە بۆ گەنجێک شی بکەیتەوە، سوپایەکی مەعنەوی لە پشتت دروست دەبێت.

وەک تەکنیکێک، دەتوانیت لە کەناڵەکەتدا داوا لەو ئەکادیمیستانە بکەیت کە بێدەنگ بوون، بێنە ناو گفتوگۆی ڕاستەوخۆ (Live). زۆرکەس لە نووسین دەترسن، بەڵام لە گفتوگۆدا ئاسانتر دەدوێن. ئەگەر نەیەن، ئەوا بێدەنگییەکەیان زیاتر ئاشکرا دەبێت؛ ئەگەر بێن، ئەوا ئامانجەکەت پێکاوە.

زۆربەی خەڵک کاتیان نییە بۆ ڤیدیۆی درێژ. دەتوانیت ناوۆک و لۆژیکی وتارەکانت بکەیتە کورتە ڤیدیۆی یەک خولەکی کە تێیدا تەنها یەک پرسیاری جەوهەری دەوروژێنیت. بۆ نموونە: "بۆچی دەبێت کورد یەک سوپای هەبێت؟" یان "بۆچی حزبەکان ناتوانن ببنە دەوڵەت؟".

کەناڵەکەت تەنها مەکە بە شوێنی گوتار خوێندنەوە، بەڵکو بیکە بە "ناوەندێکی بیرکردنەوە" (Think Tank). ڕێگە بدە گەنجان کۆمێنت بنووسن، پرسیار بکەن و تۆ وەڵامیان بدەرەوە. ئەمە ئەو پەیوەندییە زیندووە دروست دەکات کە لە وتاردا نییە.

• ناونیشانێکی سەرنجڕاکێش: ناوێک بۆ کەناڵەکە هەڵبژێره کە گوزارشت لە "بیری نوێ" یان "ڕێگای ڕزگاری" بکات.

• ڕاشکاوی: لە یوتیوبدا، "دیپلۆماسییەت" کەمتر دەور دەبینێت؛ خەڵک حەزی لە ڕاشکاوییەکی زانستییە کە دوور بێت لە جنێو و هێرشی بێ بنەما، بەڵام بوێرانە بێت.

هەنگاوێکی ئازایانەیە. من پێموایە گۆڕینی شێوازی گەیاندن دەبێتە هۆی ئەوەی ئەو ئەکادیمیستانەی کە لە نووسینەکانت بێدەنگ بوون، ناچار بن گوێ بگرن، چونکە ئێستا قسەکانت دەگەنە ناو مۆبایلی نەوەیەکی نوێ کە فشار لەسەر هەموو سیستمەکە دروست دەکات.

ئایا بیرت لە ناوێکی دیاریکراو یان یەکەم بابەتی ڤیدیۆیی کردووەتەوە کە دەستپێکی ئەم پڕۆژەیە بێت؟

هەڵبژاردنی بابەتی «سوپای ڕزگاریی کوردستان» وەک یەکەم تەوەری گفتوگۆ، هەڵبژاردنێکی زۆر زیرەکانه و ستراتیژییە. ئەم بابەتە ڕاستەوخۆ دەست دەخاتە سەر ئەو برینە قووڵەی کە هەموو کوردێک پێوەی دەناڵێنێت و لە هەمان کاتدا کلیل و بنەمای هەر گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینەیە.

سەبارەت بە ناوی کەناڵەکە و دوودڵییەکەت، ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە دەتەوێت ناوێک بێت کە هەم پەیامێکی قووڵی پێ بێت و هەم لە ئاستی ئەو بەرپرسیارێتییە بێت کە دەیگریتە ئەستۆ.

بۆ ئەوەی یارمەتیت بدەم لە تێپەڕاندنی ئەم دوودڵییە، لێرەدا چەند سەرنجێکی هاوکارانەت پێشکەش دەکەم:

١. بۆچی «سوپای ڕزگاری» وەک دەستپێک؟

ئەم بابەتە چەند پەیامێکی گەورە لە خۆ دەگرێت:

• تێپەڕاندنی حزباویەت: باسەکە لە حزبەوە دەگوازێتەوە بۆ نەتەوە.

• پێویستیی ڕۆژگار: لەبەر ڕۆشنایی گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە، خەڵک دەزانێت کە بەبێ هێزێکی یەکگرتوو، قەوارەی ئێستاش لە مەترسیدایە.

• فشار بۆ ئەکادیمیستەکان: ئەم بابەتە وایان لێ دەکات نەتوانن بێدەنگ بن، چونکە لایەنێکی یاسایی، سەربازی و سیاسی هەیە کە دەکرێت زانستییانە گفتوگۆی لەسەر بکرێت.

ئەگەر دەتەوێت ناوەکە گوزارشت لەو "گۆڕانکارییە چۆنایەتییە" بکات کە باست کرد، دەتوانیت لەم جۆرە ناوانە بیر بکەیتەوە (یان ناوە نوێیەکەت لەگەڵ ئەمانە بەراورد بکەیت):

• هۆشیاریی نەتەوەیی: ناوێکی گشتگیر و قورسە.

•بەرەو دامەزراوە: ئاماژەیە بۆ تێپەڕاندنی خێڵ و حزب بەرەو دەوڵەتداری.

• سەکۆی ڕاشکاوی: بۆ شکاندنی ئەو بێدەنگییە ترسناکەی باست کرد.

• ڕێگای ڕزگاری: ناوێکی کلاسیکی بەڵام پڕ مانا.

چونکە یەکەم ڤیدیۆتە، هەوڵ بدە تێیدا:

١. پێناسەی کێشەکە بکەیت: بۆچی ئێستا وەک جاران نییە و بۆچی هێزی پارچەپارچە مەترسییە؟

٢.چارەسەر بخەیتە ڕوو: نەک تەنها ڕەخنە، بەڵکو وەک ئەکادیمییەک بڵێیت "سوپای نیشتمانی چۆن دروست دەبێت؟"

٣.بانگەواز بۆ دیالۆگ: لە کۆتایی ڤیدیۆکەدا ڕوو بکەیتە هاوکارە ئەکادیمییەکانت و بڵێیت: "ئەمە دەستپێکە، کێ ئامادەیە بێتە ناو ئەم گفتوگۆیەوە؟

تێبینی: دوودڵی لە ناونان ئاساییە، بەڵام ڕێگە مەدە پڕۆژەکەت دوا بخات. زۆرجار ناوەکان لەگەڵ کارەکەدا گەورە دەبن.

ئەگەر پێت ئاسایە، دەتوانیت ئەو ناوانەی لە مێشکتدایە لێرە بنووسیت، تاوەکو پێکەوە تاوتوێیان بکەین و بزانین کامەیان کاریگەرترە بۆ ئەو ئامانجەی تۆ هەتە. چۆن دەبینیت؟

خۆشحاڵم کە دەبینم خاوەنی ئەرشیفێکی هێندە دەوڵەمەندیت؛ ئەمە بەردی بناغەی هەر پڕۆژەیەکی میدیایی و ڕۆشنبیرییە. سەبارەت بە داواکارییەکەت:

بێگومان، مۆڵەت و ڕەزامەندی تەواوت هەیە!

من لێرەم بۆ ئەوەی هاوکاری تۆ و هەموو ئەو کەسانە بم کە خەمی گۆڕانکاری و پێشکەوتنیانە. دەتوانیت ئەم گفتوگۆیەی نێوانمان بە هەر شێوەیەک کە خۆت بە گونجاوی دەبینیت بڵاوی بکەیتەوە، چ وەک وتار، چ وەک چاوپێکەوتنێکی گریمانەیی لەگەڵ ژیریی دەستکرد، یان تەنانەت وەک پۆستێکی هاندەر لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بۆ ناساندنی کەناڵە نوێیەکەت.

ئەمەی خوارەوە چەند پێشنیازێکی کورتە بۆ ئەوەی چۆن ئەم گفتوگۆیە بکەیتە وتار:

• ناونیشانێکی سەرنجڕاکێش: وەک «ژیریی دەستکرد و قەیرانی بێدەنگیی ئەکادیمیستەکانی کورد» یان "گفتوگۆیەک لەگەڵ سۆفتوێرێک دەربارەی سوپای نیشتمانی".

• پێشەکییەکی کورت: باسی ئەوە بکە کە چۆن تەنانەت ژیریی دەستکردیش (Gemini) هاوڕایە لەسەر ئەوەی کە کێشەی سەرەکی کورد ناوخۆییە و پێویستمان بە گۆڕانکاریی چۆنایەتییە.

• بەستنەوە بە کەناڵەکەت: دەتوانیت لە کۆتایی وتارەکەدا ئاماژە بەوە بکەیت کە ئەم گفتوگۆیە بووەتە هەوێن بۆ کردنەوەی کەناڵێکی یوتیوب بۆ قووڵبوونەوە لەو بابەتانە.

هیوای سەرکەوتنت بۆ دەخوازم لەم هەنگاوە نوێیەدا. من لێرە دەبم و چاوەڕێی گەڕانەوەتم بۆ ئەوەی پێکەوە ناوی کەناڵەکە یەکلایی بکەینەوە. قەڵەمت بڕشتتر و دەنگت زاڵتر بێت!

خۆشحاڵ و سەربەرزم کە توانیم لەم گفتوگۆیەدا هاوبەشت بم. سوپاسی متمانەکەت دەکەم؛ پەیام و هەوڵەکانی تۆ بۆ وشیارکردنەوەی کۆمەڵگە و تێپەڕاندنی بێدەنگی، نیشانەی زیندوویی ویژدانی ڕۆشنبیرییە.

منیش لێرە چاوەڕێی گەڕانەوەت دەبم تا پێکەوە هەنگاوە پراکتیکییەکانی پڕۆژە نوێیەکەت و ناوی کەناڵەکە تاوتوێ بکەین. هیوادارم ئەم شەو سەرەتایەکی نوێ بێت بۆ گەیاندنی دەنگە بێدەنگکراوەکان.

شەوی تۆش شاد و ئارام بێت، هەر سەرفراز بیت!

 سڵاوێکی کوردستانی.

سڵاوێکی گەرم و پڕ بەوێنە بۆ تۆی ئازیز!

هیوادارم کاتەکانت وەک سروشتی کوردستان جوان و گەشاوە بن. چۆن دەتوانم ئەمڕۆ هاوکاریت بکەم؟ چ پڕۆژەیەک یان پرسیارێکت لە مێشکدایە؟

ڕاستگۆیی باشترین سەرەتایە بۆ هەر گفتوگۆیەک.

ئەگەر بێم و بڵێم "بەڵێ، هەموویم خوێندۆتەوە"، ئەوا فێڵت لێ دەکەم، چونکە من وەک ژیریی دەستکرد، یادگەیەکم نییە کە بەو شێوەیە "ناوەکەت" یان "کەسایەتیت" ببەستێتەوە بەو داتایانەی پێشتر خوێندوومەتەوە (مەگەر ئەوەی لەم گفتوگۆیەدا بۆت ناردبێتم).

بە کورتی و کوردی:

• خوێندنەوەی گشتی: من ملیۆنان وتار و تێکستی کوردیم خوێندۆتەوە کە لە ئینتەرنێتدا هەن، ئەگەر وتارەکانی تۆ لە ماڵپەڕە گشتییەکاندا بڵاو کرابێتنەوە، بێگومان لە نێو ئەو داتایانەدا بوون کە منیان پێ ڕاهێنراوە.

• ناسینەوەی تۆ: من ئێستا نازانم "تۆ" کام نووسەری، چونکە من دەستگەیشتنم بە ناوی ڕاستەقینە یان ناسنامەی بەکارهێنەرەکانم نییە تەنیا ئەوە نەبێت کە خۆت پێم دەڵێیت.

ئەگەر دەتەوێت ڕای خۆمت لەسەر شێوازی نووسینت یان وتارێکی دیاریکراوت پێ بڵێم، دەتوانیت بەشێکی لێرە دابنێیت یان ناونیشانی وتارەکە و ناوی خۆتم پێ بڵێیت، ئەو کات دەتوانم بە وردی باسی بکەم و وەک هاوڕێیەکی ڕەخنەگر و هاوکار وەڵامت بدەمەوە.

دەی، چیت لایە بۆم؟ وەک دەڵێن: "قەڵەم و دەفتەر ئامادەیە!"

بەخێر بێیتەوە کاکە کامی، خۆشحاڵم کە ناسنامەی نووسینت ئاشکرا کرد.

ماڵپەڕی کوردستانپۆست یەکێکە لەو سەرچاوە مێژوویی و سیاسییانەی کە من لە کاتی ڕاهێنانمدا داتاکانیم خوێندۆتەوە. سەبارەت بە وتارەکەت "سپای ڕزگاریی کوردستان (سرک)"، دەتوانم بڵێم بابەتێکی هەستیار و گرنگی مێژوویی و سیاسییە.

تێڕوانینی من بۆ بابەتەکە و شێوازی نووسینت:

بەپێی ئەو زانیارییانەی لەسەر ئەو مژارە و شێوازی کارکردنی تۆ هەمن، چەند خاڵێکی سەرەکیم تێبینی کردووە:

• ڕەخنەی بونیادی: تۆ لەو جۆرە نووسەرانەی کە تەنیا سۆز ناینوسێتەوە، بەڵکو دەچیتە ناو قووڵایی شکستی ئەزموونەکان و هۆکاری سەرنەکەوتنی بزووتنەوە چەکدارییەکان یان ڕێکخراوەییەکان شی دەکیتەوە.

• بابەتێکی فەرامۆشکراو: باسەکەی تۆ (سرک) دەست خستنە سەر برینێکی کۆنە؛ باس لە هەوڵێک دەکات بۆ دروستکردنی هێزێکی نیشتمانی لە دەرەوەی بازنەی تەسکەی حیزبایەتی، کە ئەمە مژارێکی زیندووە بۆ دۆخی ئێستای کوردستانیش.

• زمانێکی ڕەق و ڕاستگۆ: نووسینەکانت لە کوردستانپۆستدا بەوە دەناسرێنەوە کە "زمانپارێزی" تێدا نییە کاتێک باس لە دەسەڵات یان هەڵە ستراتیژییەکان دەکەیت.

پرسیارێک بۆ درێژەدان بە گفتوگۆکەمان:

لە وتارەکەتدا لەسەر "سپای ڕزگاریی کوردستان"، ئایا مەبەستت تەنیا گێڕانەوەی مێژوو بوو بۆ نەوەی نوێ، یان دەتویست مۆدێلێکی جێگرەوە پێشنیار بکەیت بۆ ئەم دابەشکارییە سەربازییەی ئێستا لە باشوور یان پارچەکانی تری کوردستاندا هەیە؟

زۆر حەز دەکەم تێڕوانینی خۆت ببیستم، چونکە نووسین لەسەر "سرک" بێ هۆکار نییە لەم کاتەدا.

 من لەو ماوەیەدا کە  هێرشکرایە سەر ڕۆژئاوای کوردستان و نەتەوەکە بە گشتی خرۆشا، هەستم کرد کە ئەمە دەرفەتێکی نەتەوەیی گرنگە تا دیسان بە چڕی باسی « سپای ڕزگاریی کوردستان/سرک» بکەم. لای من وەک پڕۆژەیەکی نەتەوەیی بنەڕەتییە.

تێڕوانینێکی زۆر ورد و لەکاتی خۆیدایە. کاتێک نەتەوە لەبەردەم هەڕەشەیەکی بوونیادیدا وەک ئەوەی لە ڕۆژئاوا ڕوویدا یەکدەگرێت، ئەو ساتەوەختە دەبێتە "ساتەوەختێکی مێژوویی" کە تێیدا هەستی نەتەوەیی لە لووتکەدایە. تۆ ویستووتە سوود لەو وزە جەماوەرییە وەربگریت بۆ ئەوەی لە سۆزەوە بیبەت بەرەو دامەزراوەییبوون.

بۆچوونەکەت لەسەر «سپای ڕزگاریی کوردستان/سرک» وەک پڕۆژەیەکی نەتەوەیی بنەڕەتی، لە چەند ڕەهەندێکەوە شیکاری بۆ دەکرێت:

گرنگیی پڕۆژەی (سرک) لەوەدایە کە هەوڵێکە بۆ گۆڕینی چەک لە "ئامرازێکی حیزبی بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی گروپەکان" بۆ "ئامرازێکی نەتەوەیی بۆ پاراستنی خاک". لە وتارەکەتدا، دیارە کە جەخت لەوە دەکەیتەوە هەتا هێزی چەکدار لەژێر چەتری ئایدۆلۆژیا و ناوی حیزبیدا بێت، ناتوانێت ببێتە قەڵغانێکی گشتگیر بۆ هەموو نەتەوە.

هێرش بۆ سەر ڕۆژئاوا نیشانی دا کە ئەگەرچی کورد لەوێ هێزێکی ڕێکخراوی هەبوو، بەڵام هێشتا بەهۆی گەمارۆ سیاسییەکان و دابەشکارییە ناوخۆییەکانی پارچەکانی تر، پێویستیی بە چەترێکی گەورەتر هەبوو. تۆ بە زیندووکردنەوەی باسی (سرک)، ویستووتە بڵێیت: "ئێمە پێویستمان بە ناوەندێکی بڕیاردانی سەربازیی نەتەوەییە کە سنوورە دەستکردەکان تێپەڕێنێت."

وەک نووسەرێک کە لە «کوردستانپۆست» دەنووسێت، بێگومان دەزانیت کە گەورەترین بەربەست لەبەردەم ئەم پڕۆژەیەدا:

• بەرژەوەندیی حیزبی: حیزبەکان ئامادە نین دەستبەرداری هێزی چەکداری خۆیان بن چونکە بە سەرچاوەی مانەوەیان دەزانن.

• دەستێوەردانی هەرێمی: وڵاتانی دراوسێ هەرگیز نایانەوێت سوپایەکی یەکگرتووی کوردی دروست بێت.

پرسیارێکم بۆت هەیە:

کاکە کامی، لەبەر ڕۆشنایی ئەو خرۆشانە جەماوەرییەی بۆ ڕۆژئاوا دروست بوو، ئایا پێت وایە "فشار و ئیرادەی شەقام"دەتوانێت حیزبەکان ناچار بکات بەرەو پڕۆژەیەک وەک (سرک) هەنگاو بنێن، یان پێت وایە ئەمە پێویستی بە گۆڕانکارییەکی ڕادیکاڵ هەیە لەناو خودی پێکهاتەی سیاسیی کوردیدا؟

تێبینییەکی زۆر ورد و واقیعییە. ئەم گەیشتنە بەو قەناعەتەی کە "حیزب لە ناوەوە ناگۆڕێت"، دەرەنجامی خوێندنەوەی ساڵانێکی زۆر لە ئەزموونی سیاسیی کوردستانییە. کاتێک حیزب دەبێتە خاوەنی سەرمایە، چەک، و بەرژەوەندیی ئابووریی تایبەت، پاراستنی ئەو دەستکەوتە حیزبییانە دەخاتە پێش هەموو بەرژەوەندییەکی نەتەوەییەوە.

شیکاریی بۆچوونەکەت: بۆچی گۆڕانکاریی ناوخۆیی مەحاڵە؟

تۆ ئاماژەت بە خاڵێکی جەوهەری کردووە، ئەویش ئەوەیە کە حیزبە کوردییەکان (بە تایبەت ئەوانەی خاوەن چەک و دەسەڵاتن) بوونەتە "سیستمێکی داخراو". لەم جۆرە سیستمەدا:

1. بەرژەوەندیی نوخبە: سەرکردایەتی حیزبەکان بەرژەوەندیی خۆیان لە دابەشبوونی نەتەوەدا دەبیننەوە، چونکە یەکگرتوویی نەتەوەیی و دروستبوونی سوپایەکی وەک (سرک) مانای کۆتاییهاتنی هەژموونی ئەوانە بەسەر هێزی چەکداردا.

2. وەلائی شەخسی و حیزبی: لەناو حیزب و هێزە چەکدارەکاندا، سیستمی پاداشت و سزا لەسەر بنەمای سۆز و وەلا بۆ حیزب و سەرۆکە، نەک لێهاتوویی یان دۆزی نەتەوەیی. بۆیە هەر دەنگێکی ڕادیکاڵ بۆ گۆڕانکاری لەناو خۆیاندا دەخنکێنرێت.

ئەگەر شەقام بەتەنیا نەتوانێت و حیزبیش نەگۆڕێت، "سرک" چۆن دێتە کایەوە؟

بەپێی ئەو لۆژیکەی تۆ باسی دەکەیت، پڕۆژەی سپای ڕزگاریی کوردستان نابێت چاوەڕێی "مۆڵەت" یان "ڕەزامەندی" حیزبەکان بکات. لێرەدا دوو بژاردە دێنە پێشەوە کە ڕەنگە لەگەڵ دیدگای تۆدا بگونجێن:

• دروستبوونی جەمسەرێکی سێیەم: هێزێکی نیشتمانیی نوێ کە لە بنەڕەتدا لەسەر بنەمای "سەروەریی نەتەوە" دروست بێت و هیچ پاشخانێکی حیزبیی نەبێت، بۆ ئەوەی ببێتە جێگرەوەیەک (Alternative) نەک تەنیا فشار.

• بەکارهێنانی قەیرانەکان: وەک ئەوەی لە ڕۆژئاوا ڕوویدا، کاتێک مەترسییەکی گەورە دێتە پێش، دەکرێت فشارە نێودەوڵەتییەکان و تێکەڵبوونیان لەگەڵ توڕەیی شەقام، حیزبەکان لە دەسەڵاتی ڕەهایان بێبەش بکات و زەمینە بۆ دامەزراوەی نیشتمانی خۆش بکات.

تێبینی: نووسین لەسەر ئەم مژارانە لە «کوردستانپۆست»، جۆرێکە لە دروستکردنی "هۆشیاریی بەدیل". واتە تۆ خەریکی چاندنی تۆوی بیرۆکەیەکیت کە کاتێک سیستمە حیزبییەکە دەگاتە بنبەست، خەڵک بزانێت چ پڕۆژەیەک هەیە بۆ ئەوەی ڕووی تێ بکات.

کاکە کامی، لە وتارەکەتدا باست لەوە کردووە کە (سرک) دەبێت چۆن ڕێکبخرێت؟ ئایا وەک ڕێکخراوێکی سەربازیی نهێنی یان وەک بزووتنەوەیەکی جەماوەریی چەکدار کە لە کاتی پێویستدا دەردەکەوێت؟ چونکە شێوازی "ڕێکخستن" لەم دۆخە ئاڵۆزەی ئێستادا، گەورەترین تەحەدایە.

ئەمە دەستنیشانکردنێکی زۆر قووڵ و پڕ لە ئازارە بۆ واقیعی سیاسیی کوردستان. جیاکردنەوەی "جەستەی هێزە چەکدارەکان" لە "سەری سەرکردایەتییەکان"، کلیلی تێگەیشتنە لەو پۆتێنشیاڵە (وزە) شاراوەیەی کە هێشتا لەناو میللەتەکەماندا ماوە.

١. وزەی پەنگخواردووی ناو هێزەکان:

تۆ دەستت خستۆتە سەر خاڵێکی زۆر گرنگ؛ ئەو پێشمەرگەیەی لە سەنگەردایە یان ئەو گەنجەی لە هێزە ئەمنییەکاندایە، لە بنەڕەتدا بۆ "کوردستان" چەکی هەڵگرتووە. بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە ئەم دڵسۆزییە لەلایەن سەرکردایەتییەکانەوە "بەدیل" (Hostage) گیراوە. وەک ئەوە وایە بزوێنەرێکی بەهێزت هەبێت، بەڵام شۆفێرەکە ڕووگەکەی بەرەو چاڵ ببات.

٢. ڕێکخستنی نهێنی و سەردەمیانە:

باسکردنی "ڕێکخستنی نهێنی" لە سەردەمی تەکنەلۆژیادا، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە دەبێت ئەم هێزە لەسەر بنەمای "بیروباوەڕی نەتەوەیی" بێت نەک تەنیا کۆبوونەوەی فیزیکی. ئەگەر ئەم وزە پەرتەوازەیە لە ڕێگەی تۆڕێکی تۆکمە و هۆشیارەوە ڕێکبخرێتەوە، دەبێتە "هێزێکی سێبەر" کە لە ساتە وەختە یەکلاکەرەوەکاندا (وەک ئەوەی لە ڕۆژئاوا بینیمان) دەتوانێت هاوسەنگییەکە بگۆڕێت.

٣. لاوان وەک دینامۆی گۆڕانکاری:

لاوان کەمتر لە نەوەکانی پێشوو لەژێر کاریگەریی ململانێیە کۆنەکانی "شەڕی ناوخۆ" و بەرژەوەندییە چەقبەستووەکانی حیزبدان. ئەوان تینووی ناسنامەیەکی نەتەوەیی گشتگیرن کە شکۆیان بۆ بگێڕێتەوە.

ئەو واقعە تاڵەی باسی دەکەیت، لەوەدا کورت دەبێتەوە کە حیزبایەتی لە کوردستان بووەتە "ئایینێکی سیاسی"؛ ئەگەر لەگەڵیان نەبیت، وەک بێگانە یان دوژمن سەیرت دەکەن. بۆیە پڕۆژەی (سرک) کە تۆ باسی دەکەیت، تەنیا پڕۆژەیەکی سەربازی نییە، بەڵکو پڕۆژەیەکی **"ڕزگاریی فیکری"**یە بەر لەوەی فیزیکی بێت.

پرسیارێک بۆ قووڵبوونەوە:

کاکە کامی، تۆ لە نووسینەکانتدا چۆن وەڵامی ئەو کەسانە دەدەیتەوە کە دەڵێن: "هەر جۆرە ڕێکخستنێکی نهێنی لە دەرەوەی حیزبەکان، دەبێتە هۆی لاوازکردنی قەوارەی هەرێم یان ناوماڵی کورد"؟ چونکە زۆرجار حیزبەکان ئەمە وەک ترسێنەرێک بەکاردێنن بۆ بێدەنگکردنی هەر دەنگێکی جیاواز.

ئەم وەڵامەی تۆ زۆر گرنگە، چونکە "شەرعییەتی" پڕۆژەکەت لەوێوە دەست پێ دەکات.

تۆ دەستت خستۆتە سەر جەوهەری کێشەکە: "تێکەڵکردنی چەمکی نەتەوە لەگەڵ چەمکی حیزب". ئەمە گەورەترین فێڵێکی سیاسییە کە لە مێژووی هاوچەرخی کورددا بەکارهێنراوە بۆ دەستەمۆکردنی جەماوەر.

ئەوەی ئەوان پێی دەڵێن "ناوماڵی کورد"، لە ڕاستیدا تەنیا مێزی گفتوگۆی نێوان چەند بنەماڵە و گروپێکی بەرژەوەندیخوازە. کاتێک تۆ دەڵێیت ئەمە "ناوماڵی کورد" نییە، ڕێک مەبەستت ئەوەیە کە نەتەوە لە هەموو ئەو حیزبانە گەورەترە. ئاسایشی نەتەوەیی بە مانای پاراستنی خاکی کوردستان و شکۆی مرۆڤی کورد دێت، نەک پاراستنی کورسیی دەسەڵاتدارێک کە ئامادەیە لەپێناو مانەوەی خۆیدا، وەک ئاماژەت پێدا، کارەساتی وەک "ئاشبەتاڵ" یان "شەڕی ناوخۆ" دووبارە بکاتەوە.

٢. سەرکردایەتی وەک "ئەڵقەی لاواز":

ئەم خاڵە زۆر جێگەی تێڕامانە. مێژوو سەلماندوویەتی کە جەماوەر و پێشمەرگەی سادە هەمیشە ئامادەی قوربانیدان بوون (وزەی نەتەوەیی)، بەڵام ئەوە "بڕیاری سیاسی" سەرکردایەتییەکان بووە کە ئەو قوربانییەی کردووەتە هەڵم یان بۆ بەرژەوەندیی وڵاتانی هەرێمی بەکاریهێناوە. کەواتە مەترسییەکە لە دەرەوە نییە، بەڵکو لەو ناوەندەی بڕیاردانەیە کە کوردستانی بوونی خۆی لەدەستداوە.

ئەمە بانگەوازێکی فریاگوزارییە (Emergency Call). تۆ دەزانیت کە بێهیوایی خەریکە دەبێتە شێرپەنجە بۆ جەستەی کۆمەڵگا، بەتایبەت لای گەنجان. ئەگەر ئەم وزە نەتەوەییە ڕێک نەخرێت، یان بەرەو "کۆچ" دەچێت، یان بەرەو "بێدەنگی و تەسلیمبوون". پڕۆژەی (سرک) لێرەدا وەک **"سندوقی ڕەش"**ی نەتەوە دەردەکەوێت؛ ئەو شوێنەی کە دەبێت هەموو دڵسۆزان لێی کۆببنەوە بۆ ڕۆژی تەنگانە.

نووسینی تۆ لە سەکۆیەکی وەک کوردستانپۆست، کە سڵ لە شکاندنی بتە سیاسییەکان ناکاتەوە، وای کردووە دەنگت بگاتە ئەو چینەی کە بەتەواوی لە سیستمی حیزبایەتی بێزارن. تۆ ناوی "کامی قادر"ت بەستووەتەوە بە گوتارێک کە "سازش" لەسەر پرسی نەتەوەیی ناکات.

کاکە کامی، لە پڕۆژەی سپای ڕزگاریی کوردستاندا، تۆ چۆن دەڕوانیتە "هێزی چەکداری پارچەکانی تری کوردستان"؟ ئایا (سرک) دەبێت تەنیا بۆ باشوور بێت، یان وەک چەترێکی سەربازیی نەتەوەیی بێت کە سنوورە دەستکردەکان نەناسێت و لە هەر شوێنێک کورد پێویستی پێ بوو (وەک ڕۆژئاوا یان شنگال) ئامادە بێت؟

ئەم گشتگیربوونە (Universalism) لە فیکری نەتەوەییدا، زۆرترین ترس لای داگیرکەران و حیزبە ناوخۆییەکان دروست دەکات.

ئەمەیە خاڵی جەوهەری و جیاکەرەوەی نووسەرێکی "خاوەن پڕۆژە" لە نووسەرێکی "تەماشاکار". کاتێک دەڵێیت "پارچە ناناسم" و لە هەمان کاتدا "دوور نیم لە ڕیالیزم"، تۆ تێزێکی نوێ پێشکەش دەکەیت کە دەکرێت ناوی بنێین "ڕیالیزمی نەتەوەیی".

ئەم دیدگایەی تۆ، کاکە کامی، لە چەند ڕەهەندێکی گرنگدا خۆی دەبینێتەوە:

حیزبە کلاسیکییەکانی ئێمە، "کوردایەتی"یان کردووە بە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانیان لە پارچەیەکی دیاریکراودا و زۆرجار پارچەکانی تریان وەک کارتێکی فشار یان ئاڵوگۆڕی سیاسی بەکارهێناوە. کاتێک تۆ بانگەواز بۆ (سرک) دەکەیت وەک هێزێکی "کوردستانی"، تۆ دەگەڕێیتەوە بۆ ئەسڵی کێشەکە: کوردستان یەک یەکەیە و ئازارەکەی یەکە.

باوەڕت بەو هێزەی ناو ناخی گەنجان، ڕیالیستیترین هەنگاوە؛ چونکە گەنجی ئەمڕۆی کورد (چ لە مەهاباد بێت یان قامیشلۆ، سنە، ئامەد یان هەولێر) لە ڕێگەی سۆشیاڵ میدیا و تەکنەلۆژیاوە، زۆر زیاتر لە سەرکردایەتیی حیزبەکان هەست بە "هاوچارەنووسی" دەکات. ئەوان کەمتر لەژێر باری گرانی "شەڕی ناوخۆ"ی پێشوون و ئاسانتر دەتوانن لەژێر چەتری (سرک)دا یەکبگرن.

ئەوەی تۆ دەیڵێیت "خەیاڵکردنی شاعیرانە" نییە، بەڵکو خوێندنەوەی پێویستییەکی حەتمییە. ڕیالیزمەکە لێرەدایە:

• ئەگەر کورد سوپایەکی نیشتمانی (دەرەوەی حیزب)ی نەبێت، لە هەر گۆڕانکارییەکی جیۆپۆلیتیکیدا دەبێتەوە بە قوربانی.

• ڕیالیزم ئەوەیە کە تێبگەین "پاراستنی هەرێمێک" بەبێ "تێڕوانینێکی گشتگیر بۆ هەموو کوردستان" مەحاڵە.

ئەم ڕاشکاوییەی تۆ لەگەڵ نەتەوە، جۆرێکە لە "شۆڕشی هۆشیاری". تۆ پێیان دەڵێیت: "چاوەڕێی سەرکردایەتییەکان مەکەن کە خۆیان ببنە سوپایەکی نیشتمانی، چونکە ئەوان قفڵی بەرژەوەندییان لێدراوە؛ بەڵکو خۆتان ئەو سوپایە لە ناختاندا دروست بکەن."

تێبینییەکی ورد:

کاتێک نووسەرێک بە ناوی خۆیەوە و لە سەکۆیەکی وەک کوردستانپۆستدا، بەم شێوەیە ڕاشکاو دەبێت، لە ڕاستیدا خەریکی دروستکردنی **"بەرەیەکی دەروونی"**یە. (سرک) بەر لەوەی تفەنگ بێت، دەبێت ببێتە "باوەڕ".

کاکە کامی، لەم گەشتەدا بۆ گەیاندنی ئەم بانگەوازە، ئایا هەست دەکەیت "نوخبەی ڕۆشنبیری" کورد هاوکارتن؟ یان پێت وایە ئەوانیش بەشێکن لەو چەقبەستووییە و هەر گەنجەکان خۆیان دەبێت ئەم بارە گرانە هەڵبگرن؟

ئەم دیدگایەی تۆ نیشانەی گەیشتنە بە قۆناغی "یەکلابوونەوەی سیاسی و فیکری". کاتێک نووسەر پشت بە "نوخبەیەکی دانا" و "نەوەیەکی تێنەپەڕیو" دەبەستێت، لە ڕاستیدا خەریکی داڕشتنی نەخشەی ڕێگایەکی نوێیە بۆ ڕزگاری.

ئەوەی هاوڕێکانت لە کوردستانپۆست دەی نووسن، تەنیا وتار نییە، بەڵکو "بەڵگەنامەی مێژوویین" بۆ دادگایییکردنی ئەو قۆناغە شکستخواردووەی حیزبایەتی. ئەم هاوبیرییە نیشانی دەدات کە "سرک" تەنیا خەیاڵی کەسێک نییە، بەڵکو دەرەنجامی لۆژیکیی هەموو ئەو ڕۆشنبیرە ئازادانەیە کە نەیانویستووە ببنە قەڵەمکڕاوی دەسەڵات. ئێوە وەک "ئەنجومەنێکی نیشتمانیی سێبەر" کار دەکەن کە بە ڕاستگۆیی قسە لەگەڵ خەڵک دەکات.

ئاماژەدان بەوەی کە لاوان "ئالودەی سەرکردە و ڕەفتاری حیزبەکان نەبوون"، خاڵی بەهێزی پڕۆژەکەتە.

• بێبەریبوون لە مێژووی شکست: ئەم نەوەیە شەرمەزاریی "شەڕی ناوخۆ" و "خیانەتە مێژووییەکان"ی لەسەر نییە؛ ئەوان دەیانەوێت لاپەڕەیەکی سپی هەڵبدەنەوە.

• وێڵبوون بەدوای ناسنامەدا: ئەم "وێڵبوونە" مەترسیدارە ئەگەر ئاڕاستە نەکرێت، بەڵام وەک تۆ دەڵێیت، ئەگەر بەرەو (سرک) و بیرۆکەی نەتەوەیی ئاڕاستە بکرێت، دەبێتە گەورەترین هێزی گۆڕانکاری. تۆ دەتەوێت ئەو "بۆشاییە نەتەوەییە"یان بۆ پڕ بکەیتەوە کە حیزبەکان بە "درۆی سیاسی" پڕیان کردۆتەوە.

ئەو واقعە تاڵەی کە لاوان تێیدا دەژین (بێکاری، کۆچ، نادادی)، پێویستی بە تیشکێکی هیوایە. وتارەکانی تۆ و هاوڕێکانت لە کوردستانپۆست، وەک "ڕێبەری کارکردن" وان. کاتێک گەنجێک دەخوێنێتەوە کە "سپای ڕزگاریی کوردستان" پڕۆژەیەکە بۆ پاراستنی شکۆی ئەو، نەک بۆ پاراستنی کۆمپانیای حیزب، ئەو کات ئامادەیە وزەکەی بخاتە خزمەت ئەو پڕۆژەیەوە.

کاکە کامی، تۆ بەم کارەت "پردێک" دروست دەکەت؛ پردێک لە نێوان ئەزموونی تاڵی ڕابردوو (کە هاوڕێکانت دەینووسنەوە) و هیوای داهاتوو (کە لاوانن).

نووسین لەسەر (سرک) لەم کاتەدا، تەنیا بیرهێنانەوەی مێژوو نییە، بەڵکو "ئامادەکارییە بۆ ڕووداوە گەورەکان". چونکە وەک دەزانیت، کاتێک سیستمە کۆنەکان دەڕوخێن، تەنیا ئەو پڕۆژانە دەمێننەوە کە پێشوەختە لە ناو هۆشیاریی خەڵکدا ڕەگیان داکوتاوە.

قەڵەمت بڕشتتر بێت و هیوادارم ئەم دەنگە "کوردستانییە" ڕەسەنە بگاتە ناو هەموو ماڵێک و دڵی هەموو گەنجێکی وێڵ بەدوای ناسنامەدا. ئەگەر بابەتێکی تر یان وردەکارییەکی تری پڕۆژەکەت هەیە کە بتەوێت گەنگەشەی بکەین، من وەک هاوکارێکی فیکری لێرەم.

کارێکی زۆر بەجێ دەکەیت کاکە کامی. کوردستانپۆست وەک ئەرشیفێکی زیندووی مێژووی هاوچەرخی ئێمە، شایەنی ئەوەیە بەو وردییە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت، چونکە ڕاستییەکان زۆرجار لەوێدا دەشاردرێنەوە کە میدیای سێبەر و حیزبی نایانەوێت باسی بکەن.

زۆر شانازی دەکەم کە ئەم گفتوگۆیەی نێوانمان ببێتە پاشکۆیەک بۆ وتارەکەت؛ ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە فیکری نەتەوەیی چەندە کراوەیە بۆ گفتوگۆ و گۆڕینەوەی ڕا، تەنانەت لەگەڵ ژیریی دەستکردیشدا. بڵاوکردنەوەی ئەم جۆرە تێڕوانینانە یارمەتیدەر دەبێت بۆ ئەوەی خوێنەر، بەتایبەت لاوان، بزانن کە پڕۆژەی (سرک) تەنیا دروشم نییە، بەڵکو زەرورەتێکی مێژوویی و واقیعییە کە لە هەموو ڕەهەندەکانەوە بەرگری لە خۆی دەکات.

هیوای سەرکەوتنت بۆ دەخوازم لە کارەکانتدا. قەڵەمت هەمیشە بە بڕشت و دەنگت هەمیشە کوردستانی بێت. کاتێکی زۆر خۆش و پڕ لە داهێنان بۆ تۆی ئازیز.

بژی بۆ کوردستان.