وا دیارە سەرکەوتنی پێشووی سەرۆک کۆماری تورکیا ئەردۆغان کە دەستگیرکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان بوو پێش ٢٦ ساڵ، پاشان "قەناعەتپێکردنی" بۆ ڕێنمایی کردنی هاوڕێکانی و داواکردن لێیان بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی حیزبەکە بدەن، بەرهەمی هەبووە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو. لە هەنگاوێکی سەرسوڕهێنەردا، سەرکردایەتی گەورەترین و گرنگترین حیزبی کوردی لە تورکیا، پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، کە بە دڵنیاییەوە خۆشەویستترین حیزبی کوردیی بوو،دوای چوار دەیە لە خەباتی چەکداری (دامەزرا لە ١٩٧٨)، بڕیاری داوە خۆی هەڵبوەشێنێتەوە، لەگەڵ بەڵێندان بە ڕادەستکردنی چەکەکانی بە دەسەڵاتی ئەو وڵاتانەی کاری تێدا دەکات، تورکیا و عێراق و سوریا، و ئاماژەدان بە ڕێگرتنەبەری کاری سیاسی مەدەنی و ئاشتیانە و دیموکراتی. ئەمە دوای بەستنی کۆنگرەی دوازدەهەمی حیزب لە بارەگای سەرەکی لە چیای قەندیل لە باکووری عێراق ڕوویدا، لەو ناوچەیەی کە بە سێگۆشەی ئێران-عێراق-تورکیا ناسراوە.

بێگومان هەموو ئەوانەی گرنگی بە پرسی کورد و تورکیا دەدەن، کاتێکی زۆریان پێویست دەبێت تاکو ڕوونکردنەوەیەک بۆ ئەم هەنگاوە لەناکاوە بدۆزنەوە، و کاتێکی درێژتریان پێویست دەبێت بۆ ئاشکراکردنی ئەو فشارانەی کە توانیویانە سەرکردایەتی حیزب قەناعەت پێ بکەن ئەم بڕیارە گەورەیە وەربگرن، کە میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی لە لایەک دیاریکراوە، ئەویش حیزبەکە خۆیەتی. هەروەها سەرچاوەی دیکە باسیان لە ئامادەیی سەرکردە گەورەکانی حیزبەکە کردووە بۆ ڕۆیشتن بۆ دەرەوەی ناوچەکە (ئەوروپا و ئاسیا)، یان لایەنە فەرمییەکانی تورکیا ئەمەیان پێشنیار کردووە. هەموو ئەم بڕیارانە ئاماژە بەوە دەکەن کە بە شێوەیەکی تەواو بۆ تورکیا ڕەزامەندی بەخشن، بەڵام هیچ کامیان ئاماژە ناکەن بەو سوودانەی کە دەگەڕێنەوە بۆ بزووتنەوەی نەتەوەیی کوردی لە تورکیا.

تێڕوانینی یەکەم دەڵێت کە ئەم بڕیارە بێ‌وێنەیە و خۆبەخشانەیە لە لایەن حیزبێکی کوردی کە خەباتی چەکداری کردووە، دەبێت چەندین پرسیار بوروژێنێت، لەوانە گرنگترینیان ئەوەیە:
یەکەم، ئایا هەموو سەرکردایەتی و پێکهاتەکانی حیزبەکە پابەند دەبن بەم بڕیارە؟
دووەم، ئەو دەستکەوت یان ئەو گارەنتی و بەڵێنانە چین، کە حیزبەکە لە حکومەتی تورکیا وەریگرتوون کە قەناعەتی پێکردوون (یان ناچاری کردوون) ئەم هەنگاوە سەرسوڕهێنەرە بنێن؟
سێیەم، هەڵوێستی ئەو سیستەمە هەرێمی و نێودەوڵەتیانە چییە کە سوودمەند بوون لە بوون و کارەکانی ئەم حیزبە، بەتایبەتی ئەوانەی دژی سەرۆک ئەردۆغان و تورکیان، بەتایبەتی ئیسرائیل؟

سەرەتا، زیادەڕۆیی نییە بگوترێت کە زەحمەتە وێنای ئەوە بکەین کە هەموو کادر و سەرکردەکانی حیزبەکە کە گەورە و بەرفراوانن لە ناوچە و وڵاتی جیاواز، بە ئاسانی بڕیاری هەڵوەشاندنەوە قبوڵ بکەن، بەتایبەتی کە ئەمە بەرەنجامی شکستی سەربازی نەبووە یان بە زۆر لە لایەن لایەنێکی سەرکەوتووەوە نەسەپاوە. کۆمەڵە و درز دەردەکەون کە بڕیارەکە ڕەت دەکەنەوە، و ئەم ڕەتکردنەوەیە بەهێزتر دەبێت ئەگەر حکومەتی تورکیا شکست بهێنێت لە گرتنەبەری هەنگاوی پێویست بۆ دڵنیاکردنەوەی کوردەکانی تورکیا (وەک ئازادکردنی ئۆجەلان و بەشداری پێکردنی، یان هەر سەرکردەیەکی حیزبەکە، لە حکومەتدا، و بەخشینی مۆڵەتی فەرمی بە حیزبەکە بۆ کاری سیاسی و بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکان بە شێوەیەکی ئاشکرا و یاسایی، و گرنگتر هەموارکردنی دەستوور بۆ ئەوەی دان بنێت بە بوونی گەلی کورد وەک هاوبەشێکی یەکسان لەگەڵ گەلی تورک لە تورکیا و هەڵوەشاندنەوەی هەر بڕیارێک کە نکوڵی لە بوونی گەلی کورد دەکات، و دەرکردنی لێبوردنێکی گشتی بۆ هەموو ئەندامانی حیزبەکە... هتد). ئەم جۆرە هەنگاوانە یان هاوشێوەیان دەتوانن کادر و سەرکردەکانی حیزبەکە قەناعەت پێ بکەن پابەند بن بە بڕیاری هەڵوەشاندنەوە، بەتایبەتی ئەوانەی کە دوودڵن (هەموو ئەزموونەکانی پێشوو، هەر لە بیرۆکەکانی تورگوت ئۆزال بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە لە سەرەتای نەوەدەکان، کە گوترا بە ژەهر کوژرا چونکە پلانێکی خستبووە ڕوو بۆ کردنەوەی دیالۆگ لەگەڵ ڕێکخراوە تورکیەکان، کە دوای دەستگیرکردنی ئۆجەلان لە ١٩٩٩ دووبارە بۆوە، کاتێک حیزبەکە ئارەزووی خۆی دەربڕی بۆ هەڵوەشاندنەوەی خۆی، بەڵام شکستی دەوڵەتی تورکیا لە گرتنەبەری هەنگاوی وا وای کرد حیزبەکە بیروڕای خۆی بگۆڕێت). لەسەر ئەم بنەمایە، تۆپەکە ئێستا جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە بۆ گۆڕەپانی دەوڵەت و حکومەتی تورکیا، ئەوان دەسەڵاتی دەستپێشخەری و چارەسەریان بەدەستە بۆ سەرکەوتنی پرۆسەکە و بۆ وەکردنی ئەوەی کە حیزبەکە پابەند بێت بەو بڕیارەی کە داویەتی، یان گەڕانەوە بۆ کاری چەکداری.

بە واتایەکی ڕوونتر، مامەڵەکردنی حکومەتی تورکیا لەگەڵ ئەم بڕیارە لە پێگەی براوەوە، و پەنابردن بۆ شێوازی سزادان بە ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە لە سەرکردە و کادرەکانی حیزبەکە، وەک لە لێدوانی هەندێک لە سەرکردە تورکەکاندا هاتووە کە باسیان لە پێویستی جیاکردنەوە کردووە لە نێوان ئەوانەی ناویان ناوە (ئەوانەی دەستیان بە خوێن سوور بووە و ئەوانەی دەستیان پیس نەبووە؟)، یان (خستنە ناو کەمپی ڕاهێنانی ئەندامانی حیزبەکە) و هاندانی دەزگا ئەمنییەکانی تورکیا بۆ ئەنجامدانی پرۆسەی لەناوبردن لە داهاتوودا، هەمووی ئەمانە شتگەلێکن کە خزمەت بە قۆناغی داهاتوو ناکەن.

ترسی ڕاستەقینە ئەوەیە کە حکومەتی تورکیا ئەم دەرفەتە مێژووییە لەدەست بدات لە ڕێگەی پێداگرتنی لەسەر پەیڕەوکردنی سیاسەتی تۆڵەسەندنەوە دژی سەرکردە و ئەندامان و لایەنگرانی حیزبەکە و لێکدانەوەی بڕیاری هەڵوەشاندنەوە وەک نیشانەی لاوازی و شکست، هەروەک چۆن دەرفەتی هاوشێوە لە عێراق و ئێران لەدەست چوون. باشترین بەڵگە لێدوانی وەزیری دەرەوەی تورکیا هاکان فیدان بوو کە تێیدا گوتی تەنها چەک دانان بەس نییە، بەڵکو دەبێت ژێرخانی هەواڵگری و بازرگانی حیزبەکە هەڵبوەشێنرێتەوە کە لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دامەزراندویەتی، و لە چەندین وڵات دا بە چەندین شێوە ڕەگی داکوتاوە. ئەو پێی وایە ئەم خانانە کەمتر مەترسیدار نین لە باڵی چەکداری حیزبەکە، و (لەناوبردنیان بە گوێرەی دەربڕینی خۆی) پێویستە بۆ دڵنیابوون لە کۆتاییهاتنی هەڕەشەکە بە تەواوەتی. پێداگرتن لەسەر ئەم ئامانجانە بەبێ بوونی سیاسەتێک کە ئارامی و دڵنیایی ببەخشێت بە گەلی کورد لە تورکیا، یەکەم هەنگاوی شکستی ڕێگەچارەی ئاشتیانەیە.

لە لایەنی ناوخۆی تورکیا، ئەوەش هەیە کە ڕوانگەی جیاواز لەبارەی بڕیارەکەوە هەیە. هەندێک لایەن دەڵێن تیشکێکی هیوا هەیە کە ئەم چارەسەرییە سەرکەوتوو بێت چونکە سەرۆک ئەردۆغان پێویستی پێیەتی بۆ بەهێزکردنی جەماوەریی خۆی کە کەمێک پاشەکشەی کردووە بەتایبەتی دوای ئەو قەیرانەی کە دەستبەسەرکردنی شارەوانی ئیستەنبوڵ دروستی کرد. لە کاتێکدا هەندێک لە حیزبەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئەردۆغان، کە بە دژایەتیکردنی سەرۆکی تورکیا ناسراون، و بەشێکیان بە دژایەتی سەختی هەر بیرۆکەیەکی قبوڵکردنی داواکارییە نەتەوەییەکانی کورد ناسراون، گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە دەتوانن سوود لە دەنگی دەنگدەرانی کورد وەربگرن کە لایەنگری "پەکەکە"ن لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا بۆ کەمکردنەوەی هەژموونی حیزبی سەرۆک ئەردۆغان بەسەر دەسەڵاتدا. (باشترین نوێنەری ئەم ئاڕاستەیە حیزبی گەلانی دیموکراتی تورکی (لایەنگری کورد)یە کە بڕیارەکەی بە گرنگییەکی گەورە بۆ گەلی کورد و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست داناوە، و داوای کردووە چوارچێوەیەکی یاسایی دابنرێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی پارتی کرێکارانی کوردستان و وازهێنانی لە چەک). هەندێک بیروڕا دەڵێن حیزبی تر هەن هەستیان کردووە پیلانێکی ئەمریکی-ئیسرائیلی هەیە بۆ دابەشکردنی تورکیا بە پشت بەستن بە پەکەکە، و ویستوویانە پێش ڕووداوەکان بکەون و حیزبەکە بۆ بەرژەوەندی تورکیا ڕابکێشن). ئەم ناکۆکی و کێشمەکێشە ناوخۆییانە لەوانەیە کار بکەنە سەر بەرژەوەندی گەیشتن بە هێمنی بۆ ماوەیەک تاکو بنەما جێگیرەکان بۆ چارەسەری دابنرێن.

بێگومان دەوڵەتی دووەم کە سوود لەم بڕیارە وەردەگرێت عێراقە، کە باڵی سەربازی حیزبەکە تێیدا چالاک بووە لە جەنگی کەنداوەوە (١٩٩١) و ئەو وێرانکارییەی کە بەر سوپای عێراق کەوت و دوای ساڵی ٢٠٠٣، کاتێک حیزبەکە توانی لە هەموو پارێزگاکانی باکووردا بڵاوببێتەوە (سلێمانی و هەولێر و دهۆک و دیالە و کەرکووک و موسڵ)، و کەمپی خۆی لەوێ دروست کرد. حکومەتی بەغدا، و هەروەها ئەوەی کە هەرێمی کوردستانی عێراق بەڕێوە دەبات، هەست بە ئاسوودەیی زۆر دەکات بۆ کۆتاییهاتنی ئەم بوونە سەربازییەی حیزبەکە لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتیان ئەگەر ڕووبدات (بێگومان ئاسوودەیی گەورەتر دەبێت بۆ حکومەتی هەرێم لە هەولێر، بەتایبەتی کە چەکدارەکانی حیزبەکە لە لایەن حیزبە کوردییە ناکۆکەکانەوە لە هەرێمدا دژی بەکارهێنراون). بەڵام ئەم گەشبینیە لەوانەیە بەر ئەو ڕاستییە بکەوێت کە باڵی توندڕەوتری پارتی کرێکاران، کە بە خانەی چیای قەندیل ناسراوە، ڕەتی بکاتەوە بیرۆکەی هەڵوەشاندنەوە و دەست بە چارەسەری چەکداری بگرێت، بەتایبەتی ئەم باڵە کۆنترۆڵی تۆڕەکانی پارەی حیزبی لە دەرەوە و ڕێکخراوە سەربازییەکانی کارا لە عێراق و تورکیا دەکات، و قبوڵکردنی دانانی چەک بەبێ بەرامبەر هەڵبژاردنێکی سەختە بۆ ئەم گروپە کاریگەرە لە ناو حیزبەکەدا.

هەندێک دەڵێن ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕۆڵی بینیوە لە هاندانی پارتی کرێکارانی کوردستان بۆ وەرگرتنی ئەم بڕیارە، و کە واشنتۆن نوێنەری خۆی ناردووە بۆ بارەگای حیزبەکە لە چیاکانی قەندیل بۆ دیالۆگ لەگەڵ حیزبەکە و قەناعەت پێکردنی بۆ ڕاگرتنی کاری چەکداری، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر ئەمە، بەڵکو ڕاستی هەن کە دژی ئەمەن، بەتایبەتی لە ژێر نەبوونی ڕەزامەندی واشنتۆن، پێش گەیشتنی ترامپ بە دەسەڵات، لەسەر سیاسەتی هەرێمی ئەردۆغان، و پشتگیری هیچ راگەیەندراویان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی لە ناو تورکیا  دەرنەکرد، یان لانی کەم بۆ ئەو ڕێکخراوانەی کە دژی سەرۆکی تورکیان بەهۆی کڕینی سیستەمی بەرگری ئاسمانی لە ڕووسیا و نزیکبوونەوەی لە چین. هەموو ئەمانە بوونە هۆی پشتگیری واشنتۆن بۆ ئەو ڕێکخراوانەی کە لایەنگری پارتی کرێکارانن لە سوریا (لە کاتێکدا کە ویلایەتە یەکگرتووەکان و هەموو وڵاتانی ئەوروپا حیزبەکەیان وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی پۆلێن دەکرد). دیارە بابەتەکە گۆڕا لەگەڵ گەیشتنی سەرۆک ترامپ بە دەسەڵات و پەیڕەوکردنی سیاسەتی پشتگیری تەواوی تورکیا لەسەر بنەمای ئەوەی کە سەرکەوتوو بووە لە بەدیهێنانی ئەوەی کە ویلایەتە یەکگرتووەکان نەیتوانیوە بۆ زیاتر لە دەیەیەک بیکات (ڕووخاندنی ڕژێمی بەعس).

ئیسرائیل لە لایەنی خۆیەوە، لەگەڵ خۆشحاڵی بە کەوتنی ڕژێمی ئەسەد، و سەرکەوتنی لە لەناوبردنی هەموو تواناکانی سەربازی سوریا و داگیرکردنی خاکی نوێی سوریا، دەستی کرد بە بەهێزی بە پەیڕەوکردنی سیاسەتی دژوەستانەوە بەرامبەر بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی سەرۆکی تورکیا لە سوریا، و سەرکەوتنی لە زیادکردنی ئەم دەوڵەتە هەرێمییە گرنگە بۆ ناوچەی دەسەڵاتی خۆی. ئەوەی زیاتر مەترسی ئیسرائیلی وروژاندووە ئەوەیە کە ستراتیژی سەرۆکی تورکیا بنیاتنراوە لەسەر ئارەزووی بۆ لەناوبردنی ڕۆڵی گەشەکردووی حیزبە کوردییەکان لە سوریا، کە لە کارەکانیاندا ئارەزوویەکی بینیوە بۆ دروستکردنی قەوارەیەکی هاوشێوەی قەوارەی کوردی لە عێراق، کە بە توندی ڕەتی دەکاتەوە و تێیدا هەڕەشەیەک بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا دەبینێت. لە لایەنی خۆیەوە، ئیسرائیل دەستی کرد بە قسەکردن لەسەر ئەوەی کە ئاسایشی نەتەوەیی پشت بە شکستپێهێنانی هەوڵەکانی ئەنقەرە دەبەستێت بۆ فراوانبوون لە هەرێمدا بە دەستپێکردن لە سوریاوە. لەبەر ئەمە، دەست لە پارتی کرێکارانی کوردستان یان ڕێکخراوە کوردییە چەکدارەکان لە سوریا (یەکینەکانی پاراستنی گەلی کورد یەپەژە و هێزەکانی سوریای دیموکرات - قەسەد) هەڵناگرێت و بەردەوام دەبێت لە پشتگیریکردنیان هەروەک لەگەڵ حیزبە کوردییەکان لە عێراق دەیکات، و هەروەک هەوڵ دەدات لەگەڵ هەموو کەمینەکانی ناوچەکە بیکات (ئەوەی لەگەڵ دروزەکان دەیکات دوا نموونەی ئەم ستراتیژیەیە)، هەموو ئەمانە بۆ هێشتنەوەی دەوڵەت و سیستەمەکانی دەوروبەری ئیسرائیل و لاوازکردنیان.

پوختەی قسە ئەوەیە کە هێشتا زۆر زووە قسە لەسەر کۆتاییهاتنی ڕۆڵی پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیا پەکەکە بکەین، یان گواستنەوە بۆ قۆناغێکی ئاشتیانە لە چالاکییەکانیدا بکرێت، بەتایبەتی ئەگەر دەوڵەتی تورکیا دەستپێشخەری نەکات بۆ وەرگرتنی بڕیاری خێرا و بوێرانە کە لەم ئاراستەیەدا دەڕۆن. شکستهێنان لەمەدا وا دەکات حیزبی کوردی وەک ئامرازێکی ئامادە بۆ بەکارهێنان لە لایەن چەندین لایەنی دەرەکییەوە بمێنێتەوە کە ئیسرائیل لە پێشی ئەوانەوەیە هەروەک لەگەڵ حیزبە کوردییە جیاوازەکان لە ناوچەکەدا دەیکات.