پارادایم و دادگاییکردنی چەمکە سیاسییەکانی ئۆجەلان (بەشی 4)

ئۆجەلان پێی وایە ئەو مێژووەی،  کە ئێستا وەک مێژووی فەرمی دەخوێنرێتەوە، مێژوویەکی درۆینە و چەواشەکارانەیە. دەسەڵاتداران بۆ خزمەتی خۆیان نووسیویانەتەوە. ئۆجەلان دەیەوێت لە ڕێگەی (شۆڕشی زەینی) (ژمارە 58) عەقڵی مرۆڤ لەو مێژووە باوە پاک بکاتەوە و لە گۆشەنیگایەکی کۆمەڵایەتییەوە دایبڕێژێتەوە.

دابەشکارییەکی واقیعی یان فەنتازی؟ لە فەرهەنگەکەدا ئاماژەمان بە چەمکی شارستانیەتی ناوەندی (ژمارە 16) و شارستانیەتی دیموکراتی (ژمارە 79) کردووە. ئۆجەلان تەواویی مێژووی مرۆڤایەتی دەکاتە دوو بەش: هێڵێکی ستەمکار و داگیرکەر (کە لە شارستانیەتی دەوڵەتداریی سۆمەرەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە سەرمایەداریی ئێستا) و هێڵێکی ئازادیخواز (کە بریتییە لە بەرخۆدانی گەلان، ژنان، و کۆمەڵگە بێدەوڵەتەکان).

ئەم جۆرە دابەشکردنە ڕەش و سپییەی مێژوو، زیاتر لە (چیرۆکێکی ئەخلاقی و فەنتازیا) دەچێت، نەک لە (زانستی مێژوو). مێژووی مرۆڤایەتی زۆر ئاڵۆزترە لەوەی تەنها بەسەر دوو بەرەی "باشی ڕەها و خراپی ڕەها"دا دابەش بکرێت. زۆرجار ئەو هێز و کۆمەڵگانەی کە ئۆجەلان وەک (شارستانیەتی دیموکراتی و ئازادیخواز) وەسفیان دەکات (وەک هۆزە کۆچەرییەکان، بزووتنەوە ڕادیکاڵەکان، یان بزووتنەوە ئایینییەکان)، کاتێک خۆیان گەیشتوونەتە دەسەڵات، بوونەتە دڕندەترین و تۆتالیتارترین هێزی (شارستانیەتی ناوەندی). بۆ نموونە، ئۆجەلان دەوڵەتی کاهینی سۆمەری (ژمارە 17) وەک سەرچاوەی هەموو خراپییەکان دەبینێت، بەڵام ئەم تێڕوانینە ئایدۆلۆژییە فەرامۆشی دەکات کە هەر ئەو شارستانیەتە (کە دەوڵەت بووە) بۆتە بناغەی دروستبوونی نووسین، یاسا، ئەندازیاری، و زانست بۆ مرۆڤایەتی. دابڕانی مێژوو بۆ دوو هێڵی دژبەیەک، جۆرێک لە (دۆگماتیزمی نوێ) دروست دەکات، کە ڕێگە نادات مرۆڤی کورد سوود لە ئەزموونە دەوڵەتی و دامەزراوەییە سەرکەوتووەکانی جیهان وەربگرێت، چونکە پێشوەختە بە (خراپە) ناوی زڕاندوون .

ئۆجەلان جیاوازی دەکات لە نێوان ئیسلامی دەسەڵاتدار (کە لەلایەن خەلافەت و دەوڵەتەکانەوە بۆ چەوساندنەوە بەکارهاتووە) و ئیسلامی دیموکراتی/کۆمەڵایەتی (ژمارە 66) (کە لایەنی ڕۆحی و کۆمەڵایەتیی ئایینەکەیە). ئەو دەیەوێت لایەنە ئەخلاقی و دادپەروەرییەکەی ئایین لە دەروەی دەسەڵاتی دەوڵەت زیندوو بکاتەوە.

لێرەدا پارادۆکسێکی گەورەی فیکری و واقیعی هەیە. بزووتنەوەیەک، کە لە بنەڕەتدا لەسەر بنەمای (ماتریالیزمی مێژوویی، سۆسیالیزم، و زانستی ژن - ژنۆلۆژی) دامەزراوە، چۆن دەتوانێت لەگەڵ دەقە ئایینییە کۆنەکاندا خۆی بسازێنێت، کە لە زۆر شوێندا بەتەواوی پێچەوانەی یەکترن؟ ئەم هەوڵەی ئۆجەلان زیاتر وەک (تاکتیکێکی سیاسی و پراگماتیک) دەردەکەوێت بۆ ڕاکێشانی سۆزی کۆمەڵگەی کورد (کە لە بنەڕەتدا کۆمەڵگەیەکی ئایینی و نەریتییە)، نەک ئاشتکردنەوەیەکی فەلسەفیی ڕاستەقینە. لە پراکتیکدا، دروستکردنی دامەزراوەکانی وەک (کۆنگرەی ئیسلامی دیموکراتی) نەیتوانیوە کاریگەرییەکی قووڵ لەسەر عەقڵیەتی ئایینیی خەڵک دابنێت. هۆکارەکەشی ئەوەیە، کە خەڵک ئایین لە (مەلای گەڕەک، مزگەوتەکان، و دەقە پیرۆزەکان) وەردەگرن، نەک لە تیۆریی سیاسیی سەرکردەیەک، کە خۆی ڕەخنەی قووڵی لە بنەماکانی میتۆلۆژیای ئایین هەیە. ئەمەش وایکردووە ئەم چەمکە هەم لای ئیماندارە ڕاستەقینەکان و هەم لای عەلمانییەکان وەک (هەوڵێکی ناڕاستگۆیانە و ڕووکەش) سەیر بکرێت.

ئۆجەلان دەڵێت بەبێ گۆڕانکاریی عەقڵیەت و هۆشیاریی (ژمارە 33) هیچ شۆڕشێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی سەرکەوتوو نابێت. ئەو داوای هۆشیاریی مێژوویی (ژمارە 31) دەکات بۆ تێگەیشتن لە ڕاستییە شاراوەکانی پشت ڕووداوەکان.

پرۆسەی (شۆڕشی زەینی) لەناو سیستەمی پەروەردەیی بزووتنەوەکەدا، بەهۆی داخراویی ئایدۆلۆژییەوە، زۆرجار دەگۆڕێت بۆ جۆرێک لە (شۆردنەوەی مێشک) یان یەکڕەنگکردنی بیرکردنەوە. کاتێک سیستەمێک دەڵێت "دەبێت مێشکت لە عەقڵیەتی کۆن پاک بکەیتەوە"، پرسیارە ترسناکەکە ئەوەیە: کێ ئەمە دیاری دەکات چ بیرۆکەیەک (پاکە) و چ بیرۆکەیەک (ژەهراوییە)؟ لە پراکتیکدا، وەڵامەکە ئەوەیە کە تەنها (ڕێبەر)، کە خوودی ئۆجەلان خۆیەتیی دیاری دەکات! ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی، کە کادر و لایەنگران تەنها لە یەک گۆشەنیگاوە سەیری جیهان بکەن و هەموو شتێک ڕەت بکەنەوە کە لە دەرەوەی پارادایمەکە بێت. ئەمە نەک هەر شۆڕشی زەینی نییە، بەڵکو دروستکردنی (زیندانێکی زەینیی نوێیە) کە تێیدا تەنها یەک حەقیقەت بوونی هەیە، ئەویش حەقیقەت و خوێندنەوەی پارادایمەکەی سەرکردەیە سەبارەت بە مێژوو.

ئۆجەلان ڕەخنەیەکی قووڵ لە عەقڵی شیکاری (ژمارە 178) دەگرێت کە پێی وایە عەقڵێکی سارد، قازانجپەرست، و وێرانکەرە،  لە بەرامبەردا داوای گەڕانەوە بۆ عەقڵی سۆزداریی (ژمارە 177) دەکات کە لەسەر بنەمای هاوسۆزی، ئەخلاق، و ڕۆحی هەرەوەزی بونیاد نراوە.

پاشکۆکردنی عەقڵی شیکاری بۆ عەقڵی سۆزداری لە کاروباری بەڕێوەبردنی وڵات و سیاسەتدا، نەتەوە دەباتە سەر لێواری پاشاگەردانی. عەقڵی شیکاری (کە خۆی لە زانست، لۆژیکی بیرکارییانە، پلاندانانی ستراتیژی، و دامەزراوەسازیدا دەبینێتەوە)، ئەو ئامرازەیە، کە جیهانی مۆدێرنی پێ دروست کراوە و دەوڵەتانی پێ بەڕێوە دەبرێت. فەرامۆشکردنی لۆژیکی سارد لە پێناو (سۆز و ئەخلاقی کۆمەڵایەتی)دا، وا دەکات بڕیارە سیاسی و چارەنووسسازەکان زیاتر (سۆزداری و حەماسی) بن، نەک (ستراتیژی و واقیعی). ئەمە یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکان کە ئەم بزووتنەوەیە زۆرجار لە کایە دیپلۆماسی و نێودەوڵەتییەکاندا ناتوانێت وەک (قەوارەیەکی دەوڵەتی) یاری بکات، چونکە بە (عەقڵی سۆزداری و دروشمی شاعیرانە) مامەڵە لەگەڵ جیهانێکدا دەکات، کە تەنها زمانی (بەرژەوەندیی جیۆپۆلەتیکی و عەقڵی شیکاری) تێدەگات. لە سیاسەتدا، سۆز نەتەوە ناپارێزێت، بەڵکو لۆژیک و هێز دەیپارێزێت.

تێڕوانینەکانی ئۆجەلان بۆ مێژوو و ئایین، هەوڵێکی گەورەن بۆ دروستکردنی (شوناسێکی نوێ) بۆ کورد و گەلانی ناوچەکە، بەتایبەتی کورد دەخاتەوە ناو ئەو دەوڵەتە داگیرکەرانەوە،  کە جیاواز بێت لە شوناسی ڕۆژئاوایی و سەرمایەداری. بەڵام کێشە گەورەکە ئەوەیە، کە ئەم شوناسە لەسەر بنەمای (ئایدۆلۆژیایەکی داخراو) بونیاد نراوە. مێژوو لای ئەو تەنها ئامرازێکە بۆ سەلماندنی ڕاستیی تیۆرییەکانی خۆی،  ئایینیش تەنها کەرەستەیەکی سیاسی و تاکتیکییە بۆ کۆکردنەوەی جەماوەر. ئەمە وا دەکات (شۆڕشی زەینی)، لە جیاتی ئەوەی مرۆڤێکی ئازاد، واقیع‌بین و ڕەخنەگر دروست بکات، تەنها مرۆڤێکی (باوەڕدار و گوێڕایەڵ) بەرهەم بهێنێت،  کە ئامادەیە لە پێناو دروشمەکاندا بمرێت، بەبێ ئەوەی لۆژیکییانە بیر لە دروستکردنی قەوارەیەکی پارێزراو بۆ نەتەوەکەی بکاتەوە. See less