پارادایم و دادگاییکردنی چەمکە سیاسییەکانی ئۆجەلان (بەشی5 و کۆتایی)

لەم تەوەرەدا باس لەو میکانیزمانە دەکەین کە فەلسەفەی ئۆجەلان بۆ مانەوەی کۆمەڵگە و بەرەنگاربوونەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت دایڕشتوون. لێرەدا چەمکەکانی بەرگری و هێزی گۆڕانکاری دەخەینە ژێر تاقیکردنەوەی ڕەخنەیی و واقیعی، بۆ ئەوەی بزانین تا چەند خزمەتیان بە پاراستنی نەتەوە کردووە.

ئایا دڕکەکان بەسن؟ لە فەرهەنگەکەدا ئاماژەمان بە چەمکی پاراستنی جەوهەری (ژمارە 10) و تیۆریی گوڵ (ژمارە 261) کردووە. ئۆجەلان پێی وایە هەموو زیندەوەرێک مافی هەیە دڕکی هەبێت بۆ ئەوەی کەس پێشێلی نەکات و بوونی نەخاتە مەترسییەوە.

(تیۆریی گوڵ) میتۆفۆر و وێنەیەکی زۆر جوان و ئەخلاقییە لەسەر کاغەز، بەڵام لە گۆڕەپانی واقیعی خوێناویی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، (دڕک) بەس نییە بۆ پاراستنی گوڵەکە بەرامبەر بە دەوڵەتێکی فاشیست کە بە تانک، درۆن، و فڕۆکەی جەنگی هێرش دەکات. ئەم فەلسەفەیە جەخت لەوە دەکاتەوە کە هێز تەنها بۆ بەرگری بێت، بەڵام سنووری نێوان (بەرگری) و (هێرشکردن) لە ململانێ جیۆپۆلەتیکییەکاندا زۆر تەڵخە. زۆرجار ئەم تیۆرییە بووەتە پاساوی فیکری بۆ مانەوە لەناو شەڕێکی درێژخایەنی بێکۆتایی کە تێیدا تەنها گەنجانی کورد و گوندەکان دەبنە قوربانی، بەبێ ئەوەی ئاسۆیەکی سیاسیی ڕوون هەبێت بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە یان گەیشتن بە ڕێککەوتن. گوڵەکە (کۆمەڵگە) لە پێناو پاراستنی دڕکەکانیدا (هێزی سەربازی)، زۆرجار تووشی وشکبوون، هەژاری و دەربەدەری دەبێت.

2. (شەڕی گەلی شۆڕشگێڕی):
ئایا کۆمەڵگە ئامادەیە ببێتە سوپا؟ چەمکی شەڕی گەلی شۆڕشگێڕی (ژمارە 61) داوا دەکات کە هەموو تاکێکی کۆمەڵگە لە شار و گوندەکان بەشدار بن و خۆیان بۆ بەرگری ئامادە بکەن.

ئەم چەمکە لە پراکتیکدا مەترسییەکی گەورە بۆ سەر (ژیانی مەدەنی) دروست دەکات، چونکە پرۆسەیەکی ترسناکە بۆ (بەمیلیتاریزەکردنی کۆمەڵگە). کاتێک تۆ داوا لە تەواوی کۆمەڵگە دەکەیت ببنە بەشێک لە ململانێیەکی چەکداری، بە کردەیی هەموو ماڵ، گەڕەک، و کۆڵانێک دەکەیتە ئامانجێکی سەربازیی ڕەوا بۆ دوژمن. لە ئەزموونی (شەڕی خەندەقەکان) لە باکووری کوردستان بینیمان کە ئەم تیۆرییە نەک هەر نەیتوانی شارەکان بپارێزێت، بەڵکو بووە هۆی وێرانبوونی تەواوەتیی گەڕەکە دێرینەکان و کۆچپێکردنی سەدان هەزار کەس. گۆڕەپانی واقیع سەلماندی کە کۆمەڵگەی مەدەنی دەیەوێت بژی و گەشە بکات، نەک ئەوەی هەمیشە وەک (سەربازێکی ئامادەباش) لەناو دڵەڕاوکێی شەڕدا بێت. ئەم چەمکە زۆرجار وەک فشارێکی قورسی حیزبی بەسەر شانی خەڵکەوە دەردەکەوێت کە تەنها دەیانەوێت ژیانێکی ئاسایی و سەقامگیریان هەبێت.

3. (ڕۆڵی گەنجان) و مەترسیی سووتانی نەوەیەک لە پارادایمەکەدا،
ڕۆڵی گەنجان (ژمارە 256) و پێشەنگایەتیی گەنجان (ژمارە 109) زۆر بەرز دەنرخێنرێت و بە هێزی بزوێنەری شۆڕش دادەنرێن.

پێشەنگایەتیی گەنجان لەم فەلسەفەیەدا، بەداخەوە زۆرجار بە مانای دابڕانی گەنج دەدێت لە خوێندن، زانست، و بونیادنانی پاشەڕۆژێکی پیشەیی، و ناردنیان بۆ ناو کایە هەرە مەترسیدارەکانی شەڕ و سیاسەت. لە گۆڕەپانی واقیعدا، ئەمە بووەتە هۆی ئەوەی نەوەیەکی یەکجار زۆری گەنجی کورد لە تەمەنێکی زۆر بچووکدا گیان لەدەست بدەن یان تەمەنیان لە زیندانەکاندا بەسەر بەرن. ڕەخنە لۆژیکییەکە لێرەدا ئەوەیە: ئایا نابێت گەنجان پێشەنگی (داهێنان، زانست، و ئابووری) بن لە جیاتی ئەوەی تەنها وەک (هێزی فیدایی و سووتەمەنی) بۆ تیۆرییە سیاسییەکان بەکاربهێنرێن؟ کۆمەڵگەیەک کە تەواوی (سەرمایە مرۆییە) چالاک و هۆشیارەکانی لە شەڕێکی بێ ئەنجامدا ببنە قوربانی، لە داهاتوودا کێ بونیادی دەنێتەوە؟

ئۆجەلان جەخت لەسەر شەڕی تایبەت (ژمارە 104) دەکاتەوە کە دەوڵەت بۆ تێکدانی شیرازەی کۆمەڵگە و لەناوبردنی ئیرادەی گەل بەکاری دەهێنێت.

هەرچەندە (شەڕی تایبەت) ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە و دەوڵەتە داگیرکەرەکان بەردەوام دەیکەن، بەڵام لە گۆڕەپانی واقیعدا ئەم چەمکە زۆرجار لەناو بزووتنەوەکەدا وەک (میکانیزمێکی بەرگریی دەروونی) و (قەڵغانێک) بەکاردێت بۆ ڕەتکردنەوەی هەر ڕەخنەیەک. هەر کەسێک ڕەخنە لە هەڵەکانی حیزب یان سەرکردایەتی بگرێت، دەسبەجێ تۆمەتبار دەکرێت بەوەی کە کەوتووەتە ژێر کاریگەریی (شەڕی تایبەتی دوژمن). ئەمە وایکردووە کە (دیالۆگی ناوخۆیی) و ڕەخنەی ڕاستەقینە لەناو ئەو ژینگەیەدا بمرێت. کاتێک هەموو کێشە، قەیران، و شکستهێنانەکان دەخرێنە ملی شەڕی تایبەتی دەوڵەت، ئیتر هیچ بوارێک نامێنێتەوە بۆ ئەوەی بزووتنەوەکە بە واقیعی سەیری هەڵەکانی خۆی بکات و ستراتیژیەتی خۆی ڕاست بکاتەوە.

کورتەی تەوەری پێنجەم و کۆتایی: چەمکەکانی بەرخۆدان و خۆپاراستن لە فەلسەفەی ئۆجەلاندا، لەسەر کاغەز وەک پارێزەری کۆمەڵگە و ڕەوایەتیی مانەوە نیشان دەدرێن. بەڵام لە گۆڕەپانی واقیعدا، زۆرجار ئەم چەمکانە کۆمەڵگەیان ڕووبەڕووی شەڕێکی (تۆتاڵ) و هەمەلایەنە کردووەتەوە کە تێیدا جیاوازیی نێوان سەرباز و مەدەنی نەماوە. ئەمە وایکردووە کە کورد لە ناو بازنەیەکی داخراوی (شەڕ بۆ مانەوە)دا بمێنێتەوە، بێ ئەوەی بتوانێت پەرە بە کایەکانی تری ژیانی وەک ئابووری، زانست، و سەقامگیری بدات. بەرخۆدان وەک ئامرازێک بۆ گەیشتن بە مافەکان پێویستە، بەڵام کاتێک خۆی دەبێتە (تەواوی ژیان و ئامانج)، دەبێتە هۆی شەکەتکردن و لەناوبردنی تواناکانی نەتەوەیەک.

--------------------

بۆ ئەوەی ئەم پڕۆژەیە لە ڕووی زانستی و ئەکادیمییەوە تەواو بێت و وەک سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو پشتڕاست بکرێتەوە، ئەو کتێب و بەرگانەی کە تەواوی ئەم (261) چەمکە سیاسی، کۆمەڵناسی، و فەلسەفییانەی عەبدوڵا ئۆجەلانی لێ وەرگیراوە، بریتین لە کتێبە سەرەکییەکانی قۆناغی ئیمرالی (کە بە پارێزنامەکان دەناسرێن). ئەمانەی خوارەوەن:

١. مانیفێستی شارستانیەتی دیموکراتی (پێنج بەرگەکە): ئەمە سەرچاوەی هەرە سەرەکیی تەواوی ئەو چەمکانەیە، بەتایبەتی:

• بەرگی یەکەم: شارستانیەت: سەردەمی خوداوەندە دەمامکدارەکان و پاشا داپۆشراوەکان (سەرچاوەی چەمکەکانی وەک زەقورە، دەوڵەتی کاهینی سۆمەری، میتۆلۆژیا).

• بەرگی دووەم: سەرمایەداری: سەردەمی خوداوەندە بێ دەمامکەکان و پاشا ڕووتەکان (سەرچاوەی چەمکەکانی وەک مۆدێرنیتەی سەرمایەداری، ئیندۆستریالیزم، قۆرخکاری)

• بەرگی سێیەم: کۆمەڵناسیی ئازادی (سەرچاوەی زۆرترین چەمکەکانە وەک ژیانی ئازاد، ئەخلاق و ئێستاتیکا، دیالێکتیکی ئازادی، ئیکۆلۆژیای کۆمەڵایەتی).

• بەرگی چوارەم: قەیرانی شارستانیەتی دیموکراتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست (سەرچاوەی چەمکەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، شەڕی سێیەمی جیهانی، ڕێنێسانسی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست).

• بەرگی پێنجەم: کێشەی کورد و چارەسەری نەتەوەی دیموکرات(سەرچاوەی چەمکەکانی نەتەوەی دیموکراتی، کۆنفیدڕالیزم، پرسی کورد).

٢. نامیلکە و کتێبە تیۆرییەکانی تر:

• کتێبی کۆنفیدڕالیزمی دیموکراتی: بۆ چەمکەکانی مۆدێلی بەڕێوەبردنی بێ دەوڵەت، کۆمۆنە، و ئەنجومەنەکان.

• کتێبی ئازادکردنی ژیان: شۆڕشی ژن: سەرچاوەی سەرەکی بۆ چەمکەکانی ژنۆلۆژی، شۆڕشی ژن، ماڵیکردنی ژن، هاوژیانیی ئازاد، و کوشتنی پیاوێتی.

• کتێبی لەولای دەوڵەت، دەسەڵات و توندوتیژییەوە: تەرخانکراوە بۆ ڕەخنەی قووڵ لەسەر چەمکەکانی دەوڵەت-نەتەوە، فاشیزم، و مەرکەزییەت.

چەمکی (کوشتنی پیاوKilling the Male / Kuştina Mêr) یەکێکە لە دەستەواژە و فەلسەفە هەرە ناسراوەکانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، کە لە چوارچێوەی پرسی ئازادیی ژن و زانستی (ژنۆلۆژی)دا خستوویەتە ڕوو.

لە بنەڕەتدا: ئۆجەلان ئەم چەمکەی بە زمانی تورکی داهێناوە و دەڵێت "Erkeği Öldürmek".

  لە کورمانجیدا: کاتێک ئەمە وەردەگێڕدرێتە سەر زمانی کوردیی کورمانجی (کە زمانی فەرمیی ئەکادیمیاکانی ئەو بزووتنەوەیەیە)، ڕێک دەبێتە "Kuştina Mêr".

  لە ئینگلیزیدا: لەناو کتێبە وەرگێڕدراوەکانی ئۆجەلان و نامیلکەکانی ژنۆلۆژیدا بە زمانی ئینگلیزی، بە تەواوی هەمان دەستەواژەی "Killing the Male" یان هەندێک جار "Killing the dominant male" بەکاردێت.

لە ڕووی سەرچاوەوە، ئۆجەلان ئەم چەمکەی لە چەندین پەڕتووک و پارێزنامەیدا (بە تایبەت لە قۆناغی زیندانی ئیمرالی و گۆڕینی پارادایمەکەیدا) بە وردی شیکردووەتەوە. دیارترین ئەو سەرچاوانەی کە ئەم تیۆرییەی تێدا بەکارهێناوە بریتین لە:

• مانيفێستۆی شارستانیەتی دیموکراتی (بەرگی سێیەم: کۆمەڵناسیی ئازادی): لەم پەڕتووکەدا بە شێوەیەکی قووڵ باس لە ڕەگ و ڕیشەی پیاوسالاری و دەسەڵات دەکات و داوای تێکشکاندنی ئەو عەقڵیەتە دەسەڵاتخوازە دەکات.

• پەڕتووک و نامیلکەی (شۆڕشی ژن / ئازادکردنی ژیان

•  - Liberating Life: Woman's Revolution): لەم سەرچاوانەدا ڕاستەوخۆ باس لەوە دەکات کە بۆ گەیشتن بە یەکسانی، دەبێت "پیاوی باڵادەست" لەناو مێشکی تاکەکاندا بکوژرێت.

• خوێندنەوەکانی لەسەر (کێشەی ژن و خێزان): کە تێیدا شیکاری بۆ خێزانی باوکسالاری دەکات و دەڵێت بۆ ئەوەی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتی دروست ببێت، دەبێت سەرەتا "پیاو" (وەک عەقڵیەتێکی زاڵ و خاوەندار) بکوژرێت. ئۆجەلان هەمیشە جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەمە کوشتنێکی "بایۆلۆژی و جەستەیی" نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی پەروەردەیی و دەروونییە بۆ لەناوبردنی سەردەستەیی نێرینە و ئازادکردنی خودی پیاوەکە لەو ڕۆڵە سەپێنراوەی کە سیستەم پێی داوە.

•  هەروەها لە رێگای گوگڵ و زیرەکی دەستکردەوە، کۆمەڵێک زانیاریی خێرام  لەسەر ئەم باسانە وەرگرتووە، وێنەکانیان بۆ دروست کردووم.