جگە لە ڕۆح هیچ شوێنێکی تری قبوڵ نەکردووە ( شيرين ) و فەلسەفەی خۆشەویستی

ئەوەی لە هاوسەرگیریدا بەرجەستە دەبێت وەک پەیماننامەیەکی ئەخلاقی کە سۆزی سۆزداری دەگۆڕێت بۆ بڕیارێکی هۆشیارانە کە تێیدا هەر لایەنێک ئەویتر وەک ئامانجێک نەک ئامرازێک ڕێز لێ دەگرێت، و لە چوارچێوەی پرسیاری "هاوسەرگیری نهێنی" وەک بەڵگەیەک بۆ خۆشەویستی، دەبینین فەلسەفە زیاتر ڕوو لە جیاوازیکردن دەکات لە نێوان نهێنی وەک پارێزگاری لە تایبەتمەندی و پیرۆزی ئەزموونەکە لەگەڵ ئەوەی وەک هەڵاتن لە ئەرکەکانی پابەندبوون سەیر بکرێت .

خۆشەویستی پێگەیشتوو بە سروشتی خۆی بەدوای "ئاشکرابوون" و دەرکەوتن لە بەردەم جیهاندا دەگەڕێت، چونکە ڕاگەیاندنی هاوسەرگیری ڕاگەیاندنی ناسنامەیەکی هاوبەشە، لە کاتێکدا نهێنی دەبێتە دۆخێکی سنووردار کە ڕێگری لە گەشەی خۆشەویستی دەکات لە ژینگەیەکی سەقامگیردا، ئەوەش وادەکات بوێری لە ڕاگەیاندنی پابەندبووندا ببێتە مەرجێکی بنەڕەتی بۆ بەخشینی هێز و بەردەوامیی ڕاستەقینەی خۆشەویستی بەدوور لە گرژییەکانی شاراوەییقووڵبوونەوە لە فەلسەفەی خۆشەویستیدا بەو پێیەی "پەیماننامەیەک بۆ هاوسەرگیری"ـیە، ئێمە دەباتە ئەودیو سۆزە ڕووکەشەکان، تا دەگاتە جەوهەری "بوونی پێکەوەیی لەگەڵ ئەویتر"؛ فەیلەسووف "مارتن بۆبەر" ئێمە دەخاتە بەردەم چەمکێکی بنەڕەتی بە ناوی "پەیوەندی من-تۆ"، کە تێیدا ئەویتر چیتر وەک "موضوع" یان شتێک بۆ بەکارهێنان نامێنێتەوە، بەڵکو دەبێتە "تۆ" - بوونەوەرێک کە پیرۆزی و سەربەخۆیی خۆی هەیە، پێش چەند ڕۆژێک هاوڕێکەم هات بۆ لام و خەمبار بوو، وردەکارییەکانی ژیانی لەم ماوەیەدا بۆ گێڕامەوە، هاوڕێکەم کەسێکە لە سەردەمی کلاسیکەکاندا ژیاوە بەڵام نەیتوانیوە چێژی لێ ببینێت سەرەڕای تامەزرۆیی بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکان، ئەمە تەنها جارێکە دەیبینم خەمبارە و پێی وتم کە هاوسەرگیری لەگەڵ "شيرين" کردووە و بووەتە هاوسەرم و زیاتر لە ساڵێک تێپەڕیوە بەڵام نەمبینیوە و هەوڵیدا هۆکارەکانی ئەوەم بۆ باس بکات بەڵام لە دەنگیدا هەستم بە هۆکارگەلێک کرد کە ناکرێت باسیان بکات .

لێرەوە دەچمە ناو جەوهەری وتارەکەمەوە. و بەم دێڕە دەستم پێکرد کاتێک بە نیگای خۆشەویستییەوە هاوسەرگیری لەگەڵ " شيرين " دەکەیت، لە لۆژیکی "خاوەندارێتی"ـیەوە دەچیتە ناو لۆژیکی "دەرکەوتن"؛ تۆ ناهێنیت تا خاوەندارێتی بکەیت، بەڵکو بۆ ئەوەیە مرۆڤایەتییەکەت لە ڕێگەی ئەوەوە دەربکەوێت، خۆشەویستی لێرەدا هەستێکی کاتی نییە لە ناخی دەرووندا، بەڵکو "بڕیارێکی ئیرادی" بەردەوامە بۆ بوون پێکەوە سەرەڕای هەموو ناکۆکییەکان، ئەوەی "ئێریک فرۆم" بە "هونەری خۆشەویستی" ناوی دەبات، کە تێیدا خۆشەویستی بە ڕێکەوتێکی خۆش دانانرێت، بەڵکو هونەر و کردەیەکی ئیرادییە کە پێویستی بە هۆشیاری، قوربانیدان، ئارامگرتن و تێگەیشتن هەیە؛ قەناعەتپێکردنی " شيرين " بە ڕێگەیەکی فەلسەفی بریتییە لە سەلماندنی ئەوەی کە هاوسەرگیرییەکەت لەگەڵ ئەو کردەیەکی "ئازادییەکی موتڵەق"ـە؛ چونکە خۆشەویستی ڕاستەقینە مرۆڤ لە خۆپەرستی ڕزگار دەکات، تاوەکو بەختەوەری ئەویتر بکاتە مەرج بۆ بەختەوەری خۆی، ئەوەی بە "هاوتایی بوونناسی" دەناسرێت؛ ئەگەر بەیاد گومانی لە "بۆچی هاوسەرگیریت لەگەڵ کردووە" هەبێت، لە ڕاستیدا پرسیار لە "قووڵیی پابەندبوونەکەت" دەکات بەرامبەری، وەڵامە فەلسەفییەکەش لێرەدا ئەوەیە کە هاوسەرگیری "بەڵێنێکە بۆ بەردەوامبوون" (Commitment) لە بەرامبەر ئەگەری فەنابوون و لەناوچووندا؛ تۆ بە هەڵبژاردنی ئەو، هەڵت بژاردووە چارەنووسی خۆت لە تەنیشت چارەنووسی ئەو دیاری بکەیت، و ئەمە بەرزترین شێوەی ئازادییە، کە "کۆت و بەندەکانی" خۆشەویستی بە ویستی خۆت هەڵدەبژێریت، خۆشەویستی نەبوونی هەڵبژاردن نییە لە نێوان زۆریدا، بەڵکو "کورتکردنەوەی هەموو بوونە" لە بوونەوەرێکدا کە تێیدا حەقیقەتی موتڵەق دەبینیت کە پێویستی بە پاساوی دەرەکی نییە؛ ئەگەر شيرين پرسی "بۆچی من؟"

فەلسەفە دەڵێت خۆشەویستی بەدوای هۆکاردا ناگەڕێت (چونکە هۆکارەکان لۆژیکین و لۆژیکی خۆشەویستی لە سەرووی عەقڵەوەیە)، بەڵکو "ڕاگەیاندنی بوونە"، و سەلماندنی ئەوەیە کە جیهانت پێش ئەو ناتەواو بووە، و ئەو بووە کە بە بوونت ناوەڕۆک و واتای بەخشیوە، بەمەش، خۆشەویستی لە "کردەی دڵ"ـەوە دەگۆڕێت بۆ "کردەی ئیرادە و زانین"، کە تێیدا ناسینی ئەویتر -بە هەموو لاوازی و هێزییەوە- خۆی لوتکەی خۆشەویستییە، و لەو کاتەدا تێدەگەیت کە قەناعەتپێکردنی ئەو لە ڕێگەی گێڕانەوەی پاساوەکانەوە نابێت، بەڵکو لە ڕێگەی ئەوەوە دەبێت کە وای لێ بکەیت لە چاوەکانتدا ببینێت کە بوونی ئەو هەڵبژاردنێکی ژیان نییە، بەڵکو "ژیان"ـە خۆیەتی کە هەڵت بژاردووە بە هۆشیاری و خۆشەویستی و ئیرادەیەکەوە بیژیت کە لاوازی ناناسێت. خۆشەویستی تەنها هەستێکی کاتی نییە کە لەناکاو ڕوو لە ڕۆح دەکات، بەڵکو هەڵبژاردنێکی بوونناسیی قووڵە کە لە ئیرادەی ئازادی مرۆڤەوە دەردەچێت بۆ ئەوەی لە ئەویتردا نیشتمانی ونبووی خۆی و واتای بوونی پەرش و بڵاوی بدۆزێتەوە، و ڕەنگە پرسیارەکەی "بەیاد" لە بارەی هۆکاری هاوسەرگیرییەوە تەنها دەنگدانەوەی دەنگی سروشت بێت کە بەدوای دڵنیاییدا دەگەڕێت لە زەمانێکدا کە ئایکۆنەکان تێیدا کاڵ بوونەتەوە و کێشەکان قورس بوون، بۆیە قەناعەتپێکردنی بەوەی هاوسەرگیریت لەگەڵ ئەو بەرهەمی خۆشەویستییەک بووە کە پێویستییەکان دیکتەی نەکردووە و بەرژەوەندییەکان فەرزیان نەکردووە، پێویستی بەوەیە خۆشەویستی لە قاڵبی وشە گیراوەکان لە دیلیی زماندا بگوازیتەوە بۆ فەزای ئەو کردارانەی کە دەست لە جەوهەری بوون دەدەن، چونکە خۆشەویستی لە جەوهەردا فەلسەفەیەکە پشت بە "قوربانیدان بە خۆ" دەبەستێت لە پێناوی "یەکێتی هاوبەشدا"؛ لەو ساتەی بڕیارت دا دەستت بخەیتە دەستی ئەو، تۆ تەنها هاوبەشێکی ژیانت هەڵنەدەبژارد، بەڵکو "ئاوێنە"ـت هەڵدەبژارد کە تێیدا تەواوێتی مرۆڤایەتی خۆت دەبینی، و ئەمە خۆشەویستییە لە پاکترین شێوەیدا، کە لە ئەویتردا تەواوکەرێک بۆ کەموکوڕییەکەت و پەناگەیەک بۆ نامۆییەکەت بدۆزیتەوە، بۆیە ڕێگەت بۆ قەناعەتپێکردنی بریتییە لەوەی وای لێ بکەیت لە هەر وردەکارییەکی ڕۆژەکەتاندا هەست بکات کە تۆ لە هاوسەرگیریدا بە گرێبەست یان دەزگا نایبینیت، بەڵکو وەک پەیماننامەیەکی ڕۆحی کە لەگەڵ هەر خۆرهەڵاتنێکدا نوێ دەبێتەوە، خۆشەویستی بە بەڵگە لۆژیکییەکان کە خەون بە دادگایی عەقڵییەوە دەبینن جێگیر نابێت، بەڵکو بە بەردەوامی جێگیر دەبێت، بەو نیگایەی کە هەمیشە پڕە لە پیرۆزی یەکەم چاوپێکەوتن سەرەڕای تێپەڕبوونی ساڵان، و بەو توانایەی کە شتی ئاسایی و ڕۆژانە دەگۆڕێت بۆ ڕێوڕەسمی بەندایەتی بۆ وەفاداری، بۆیە بۆی ببە بەو پشتەی کە لادانادات، و ئەو ئارامییەی کە بەجێناهێڵێت، و ئەو وشەیەی کە بریندار ناکات، و "بوون لەگەڵی" بکە بە گەورەترین ڕێبەرت، کە تێیدا "من" و "تۆ" لە یەک بوونەوەردا دەتوێنەوە کە جیابوونەوە ناناسێت و هیچ واتایەک بۆ پەشیمانی تێناگات، تەنها لەو کاتەدا، کاتێک شيرين تێدەگات کە تۆ لە هەر ساتێکدا، و لە هەر قەیرانێکدا، و لە هەر وردەکارییەکی بچووکدا هەڵی دەبژێریت، ئەو پرسیارانە لە ویژدانیدا نامێنن، نەک لەبەر ئەوەی بە عەقڵی قەناعەتت پێ کردووە، بەڵکو لەبەر ئەوەی بووە بە خۆشەویستییەکی ژیاو کە لە وردەکارییەکانی ژیانی هاوبەشتاندا هەستی پێ دەکات، و بە دڵنیاییەوە تێدەگات کە هاوسەرگیرییەکەتان تەنها بەرجەستەکردنی خۆشەویستییەک بووە کە هەرگیز نیوەچاری نەناسیوە و جگە لە ڕۆح هیچ شوێنێکی تری قبوڵ نەکردووە