نەقیبی خانەنشین و پرسیاری تەعریب
21/07/2026, 12:20 (GMT+1)
"اللە ئەکبەر"ی بەردەرگای سەرا مان بیر نەچۆتەوە .....!
رێبین هەردی وتارێکی لە "ئاوێنە"دا نووسیوە بە ناونیشانی
ئایا مەترسی تەعریب کردن هەیە؟
بە پێویستم زانی وەڵامێکی پێشکەش بکەم، چونکە ئەم بابەتە پەیوەندی بە داهاتووی کوردستان و متمانەی خەڵک بە دامەزراوەکانەوە هەیە.
لە هەر شوێنێک بوویت، بەگوێرەی هەلومەرج و بۆچوونی خۆت هەڵوێستت گۆڕیوە. گۆڕینی هەڵوێست خۆی تاوان نییە، بەڵام کاتێک ئەو گۆڕانکارییە بە بەڵگە و هۆکاری ڕوون پشتڕاست نەکرێتەوە، مافی خەڵکە پرسیار بکەن و داوای ڕوونکردنەوە بکەن.
ئەم وتارە هەوڵدەدات نیگەرانییەکانی خەڵک بە سادەیی کەمڕەنگ بکات، بەڵام لە زۆر شوێن پشت بە بۆچوونی تاکەکەسی دەبەستێت، نەک بە ئامار، توێژینەوەی سەربەخۆ و بەڵگەی فەرمی. ئەگەر هاتنی دانیشتووان تەنها ئەنجامی کۆچی سروشتی بێت، ئەوە باسێکی ئاساییە. بەڵام ئەگەر ئەم دیاردەیە لەگەڵ لاوازی یاسا، کەموکورتی دامەزراوەکان، یان بڕیارە سیاسییەکان کۆ ببێتەوە، ئیتر پرسیارەکان ئاڵۆزتر و گرنگتر دەبن.
هەروەها، دروست نییە هەر نیگەرانییەک بە ناوی «تەعریب» بە تەواوی ڕەت بکرێتەوە. مێژووی کوردستان پڕە لە ئەزموونی تاڵی گۆڕانکاریی دیمۆگرافی و سیاسەتەکانی عەرەبکردن، و ئەو ئەزموونانە وای کردووە خەڵک بە هەر گۆڕانێکی دیمۆگرافی بە هەستیارانە بڕوانن. ئەو نیگەرانییانە پێویستیان بە وەڵامی بەڵگەدار هەیە، نەک بە ڕەتکردنەوەی گشتی.
لە هەمان کاتدا، پاراستنی مافی هەموو هاوڵاتیانی عێراق و پاراستنی ناسنامە و بەرژەوەندیی هەرێم دژ بە یەکتر نین. دەتوانرێت هەردووکیان لە ڕێگەی یاسای دادپەروەرانە، پلاندانانی ڕوون و دامەزراوەی بەهێز بپارێزرێن. بەڵام ئەگەر دامەزراوەکان لاوازن و شەفافیەت نەبێت، سروشتییە خەڵک نیگەران بن.
ڕووداوەکانی مێژووی نزیک، لە ئەنفالەوە تا هەوڵەکانی گۆڕینی دیمۆگرافی، پێمان دەڵێن کە هەر گۆڕانێکی گەورە پێویستی بە چاودێری و لێکۆڵینەوەی ورد هەیە. کێشەکە ئەوە نییە کە هاوڵاتییەکی عێراقی مافی نیشتەجێبوونی هەیە یان نا؛ کێشەی سەرەکی ئەوەیە ئایا دامەزراوەکانی هەرێم هێندە بەهێزن کە هاوسەنگی دیمۆگرافی، ئاسایشی کۆمەڵگا و بەرژەوەندیی گشتی بپارێزن؟ ئەگەر وەڵام ڕوون نەبێت، ئەوا نیگەرانیی خەڵک شتێکی سروشتییە.
ئەگەر نووسەر دڵنیای بۆچوونەکەی خۆیەتی، باشترین ڕێگا ئەوەیە بە ئاماری فەرمی، توێژینەوەی سەربەخۆ و بەڵگەی مێژوویی قسە بکات، نەک بە ڕەمڵ لێدان بەناوی مرۆڤ بوون و دڵنیایییەک کە پشتگیریی بەڵگەداری نییە.
کۆتایی وتارەکە ئەوەیە، ڕاستی بە ڕەتکردنەوەی نیگەرانییەکان نادۆزرێتەوە، بەڵکو بە گفتوگۆیەکی کراوە کە لای ئێمە دەستناکەوێت بۆیە بەڵگەدار و بەرپرسانە دەرناکەوێت ، لەڕاستیدا مافی هاوڵاتیان و پاراستنی ناسنامە و بەرژەوەندیی نەتەوەیی دەتوانن پێکەوە ڕێبکەن ، ئەگەر یاسا بەسەر هەموواندا یەکسان جێبەجێ بکرێت و دامەزراوەکان توانای پاراستنی هاوسەنگیی کۆمەڵگا یان هەبێت کەمن گومانم هەیە دوای سێ دەیە هیچ کرابێت بۆ ئەوە . دەپرسین ئایا بە قەدەر پێویست دامەزراوەی بەهێز، یاسای بەهێز و سیستەمێکی شەفاف بۆ پاراستنی ئەم هاوسەنگییە دروست کراوە؟
ئەو بابەت و هەواڵانەی کە ناوی نووسەرەکانیان دیار و ئاشکرایە، تەنیا نووسەرەکەی بەرپرسیارە، نەک کوردستانپۆست
بابەتە پڕبینراوەکان
