ئێران.. دیکتاتۆری ئایینی پێویستی بە ئەکتەر هەیە

عەبدولڕەحمان گەورکیئێران.. دیکتاتۆری ئایینی پێویستی بە ئەکتەر هەیە

چاوخشاندنێک بە دوایین پێشهاتەکانی ئێران

رژیمێک کە بە قەیرانی قووڵی پێکهاتە و ناڕەزایی سەرتاسەری و گرژیی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بێوێنە دەورە دراوە، بۆ مانەوە لە بەرامبەر دۆخی روو لە تەقینەوەی کۆمەڵگای ئێران، پەنای بردووەتە بەر نومایشی جەنگی. ئەمە بارودۆخی رێژیمی ئێرانە کە ماوەی چەند دەیە، جێگەی دیکتاتۆرییەتی شای گرتووەتەوە و خەڵکی ئێرانی لە سەرەتاییترین مافەکانیان بێبەش کردووە. ئەمە خاڵی دەستپێکردنەوەی بەرخۆدانی خەڵکی ئێرانە کە سوورە لەسەر کۆتاییهێنان بە رێژیمی دیکتاتۆری.

هەوڵەکانی رێژیمی دیکتاتۆری ئێران
دیکتاتۆریی ویلایەتی فەقیهی هەوڵی دەدا خۆی لە دژی دیکتاتۆرییەتی شا لە "بەرەی سیاسی"دا نیشان بدات. لە کاتێکدا نەک هەر هیچی لە دژی رێژێمی دیکتاتۆری پێشوو نەکرد، بەڵکو پاشماوەکانی ئەم دیکتاتۆرییەتەی وەک دەریچەی سەلامەتی هێشتەوە بۆ خۆی هەتا لە دژی گەل بەکاریان بهێنێت. دیکتاتۆری ویلایەتی فەقیهی بۆ شەرعیەتدان بە مانەوەی خۆی، "شەڕ لەگەڵ ئەوانیتر"ی لە "بەرەی سەربازی"دا دەستپێکرد، کە قازانجێکی زۆری بۆی هەبوو. بەڵام بەڵگەکان ئەوە دەردەخەن کە سەردەمی ئەمجۆرە بەرە دەستکردانە کۆتایی هاتووە. رێژیمی دیکتاتۆری ئایینی، پێش هەموو شتێک، دژی گەلی ئێران بووە و ئازادی و دیموکراسی لەم سەرزەمینەی سەربڕی و تا ئێستا زیاتر لە ١٢٠ هەزار کەس لە خەڵکی ئێران کوشتووە و چەندین هێندەی ئەو ژمارەیەشی رەوانەی قوربانگا کردووە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

دیکتاتۆری ئایینی پێویستی بە ئەکتەر هەیە بۆ نومایشکردن
رێژێمی دیکتاتۆری ئێران پێویستی بە "ئەکتەر" هەیە لەم دوو بەرەیەدا بە ئێستاشەوە. هێنانە مەیدانی کوڕی شای دیکتاتۆر لە لایەک و شەڕکردن لە دژی دەوڵەتانیتر لە لایەکیتر. لە سایەی بەرخۆدانی رەگداکوتاوی خەڵکی ئێران، دەرگاکانی ئەم دوو بەرەیە داخراون. هەربۆیە هیوا بە سیاسەتی سازان لەگەڵ رێژیمی دیکتاتۆری ئێران یان شەڕی دەرەکی دژ بە دیکتاتۆری ئێران، بۆ رزگاربوون لە دیکتاتۆری لە ئێران "تراویلکە"یە و بەس! بە واتایەکیتر هەر کردارێک لەم بوارەدا یاریکردنە لە گۆڕەپانی دیکتاتۆرییەتدا. جا ئەکتەرەکە تێبگات یان نا! ئەمە ئەو راستییەیە کە بەداخەوە لە پێنج دەیەی رابردوودا لە پێوەندی لەگەڵ ئێران شاهیدی بووین.
ئەگەر رێژیمی شای دیکتاتۆر لە ١٣ی خەزەڵوەری ١٩٧٨دا، خوێندکار و خوێندکارانی زانکۆکانی کوشتار کرد، خومەینی، دامەزرێنەری رێژیمی دیکتاتۆری ئایینی، بۆ رفاندن و دزین و قۆرغکردنی رێبەرایەتی شۆڕشی دژە پاشایەتیی خەڵکی ئێڕان، لە ١٣ی خەزەڵوەری ساڵی دواتر (١٩٧٩)، کردە تیرۆریستییەکەنی خۆی، بە داگیرکردنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران دەست پێکرد لە پێناو پەراوێزخستنی بزووتنەوەی رزگاریخوازانەی خەڵکی ئێراندا. ئامانجی سەرەکیی،لە بە بارمتەگرتنی کارمەندانی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران، کودەتایەکی سیاسی بوو لە ناوخۆی ئێراندا. هەنگاوێک کە رێگەی خۆشکرد بۆ پەسەندکردنی دەستووری ویلایەتی فەقیهی و نەهێشتنی هێزی سەربەخۆ و پێشکەوتنخواز و بزووتنەوە رکابەرەکان لە گۆڕەپانی سیاسی ئێراندا.
موسەویی ئەردەبیلی، سەرۆکی دادوەری خومەینی ئەوسا، رایگەیاند کە "ئەم هەنگاوە بووە هۆی رووخاندنی "حکومەتی کاتی" و دابڕانی لیبراڵەکان و سەرلێشێواوکردنی گروپە چەپەکان و موجاهیدین و دەرکەوتنی رووخساری راستەقینەیان" (ڕادیۆ تاران، 13ی خەزەڵوەی ١٩٨٥). محەممەد عەلی جەعفەری، فەرماندەی پێشووی سوپای پاسدارانیش وتی: ئەگەر کەوڵی هێلانەی سیخوڕیکردنی ئەمریکی، لە ٣ی خەزەڵوەری ٢٠١٥دا کۆ نەکرابایە، ئەمریکای شەیتانی گەورەکە، دەیتوانی لە دەیەی یەکەمدا، بە رێنماییکردنی راستەوخۆی کرێگرتە ناوخۆییەکان و پشتیوانیکردن لە لیبڕاڵەکان و تەکنۆکراتەکانی رۆژئاوایی، شۆڕشی ئیسلامی لە ناو ببات. (جەوان ئۆنلاین، ٣ی خەزەڵوەری ٢٠١٨)

کارتی دوژمنی درەکی
لە ئێستادا ئەو راستییە زیاتر دەرکەوتووە کە رژێمی ویلایەتی فەقێ زیاتر لە چوار دەیەی رابردوو، کارتی “دوژمنی دەرەکی” وەک ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگا بە کار دەهێنێت و شەرعییەتی داوە بە سەرکوتکردنی ناوخۆیی، لەوانەش هێرشکردنە سەر کوردستانی ئێران. بەڵام هەمووان شاهیدی ئەوەن کە پڕوپاگەندەی رێژیم چیتر دەردی رێژیم چارەسەر ناکات. کۆمەڵگای ئێران، کە نەوەی گەنج و قووتابیانی زانکۆکان پێشەنگەیەتیی ناڕەزایەتیەکانی سەر شەقامیان کردووە و هێڵی روونی سنووربەندییان وێناکردووە لە دژی پڕوپاگەندای رێژیمی ئێران و ساز و کاری فاشیستیی ئەم رژێمە و ئەسڵی دژە ئێرانیی ویلایەتی فەقێهیان بە بنەما و ریشەی قەیرانەکانی ئێستادا زانیوە و دەزانن.
مانا و بایەخی راپەڕینە جەماوەرییەکانی ساڵانی ٢٠١٧، ٢٠١٨، ٢٠١٩ و ٢٠٢٥، لە درێژەی ئەم سنووربەندییە دەردەکەوێت و بەرەو ئەوە هەنگاو دەنێن کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە دژی دیکتاتۆرییەت لە ئێران رابکێشێتە پاڵ خۆی. خەڵکی ئێران لە دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەتی شاپەرەستی و دیکتاتۆرییەتی مەزهەبی بێزارن و دروشمی “مەرگ بۆ دیکتاتۆر” لە سەرتاسەری ئێراندا دەنگی داوەتەوە.
گشتگیربوونی راپەڕینە جەماوەرییەکان
جوگرافیای راپەڕینەکانی ئەمدواییە لەدژی دیکتاتۆری مەزهەبی، بەڵگەی هاوپشتی بنچینەیی هەموو خەڵکی ئێران بووە. لە خوراسانەوە بۆ خوزستان، لە بەلوچستانەوە تا ئازەربایجان و لە کوردستانەوە بۆ فارس و کەنارەکانی کەنداوی فارس، لەشکرێک لە گەنجان و بێبەشان و پەراوێزخراوەکان سەریان هەڵداوە.
ڕاپەڕینە جەماوەرییەکان لە دژی رێژیمی ئێران لە راستیدا مانۆڤڕێکی ئیرادەی خەڵک بووە بە تەواوی بۆ رووخاندنی ستەمی ئایینی. هەرچەندە رێژیمی ئێستای ئێران بۆ مانەوەی خۆی پەنای بردووەتە بەر کوشتاری دڕندانە و شەڕی دەرەکی و تەنانەت بەکارهێنانی پاشماوەی دیکتاتۆرییەتی شا، بەڵام رووخانی ئەم دیکتاتۆرییە بێمشتومڕە و دوور نییە لە روودان.